SGK uygulamalarında, engelliliği nedeniyle vergi indiriminden yararlananan sigortalılar özel olarak korunmuş ve bunların daha kolay şartlarda yaşlılık aylığı alabilmelerine yönelik düzenlemeler yapılmıştır.

Emekli olmak için normalde 3 şartı tamamlamış olmak gerekmektedir. Bunlar: prim ödeme süresi, sigortalılık süresi ve yaştır. (EYT düzenlemesi ile 08/09/1999 (dahil) tarihinden önce sigortalı olanlar için yaş şartı kaldırılmıştır.)

Ancak kişi engelliliği nedeniyle vergi indirim belgesi almış ve emeklilik talebinde bulunuyor ise aranan 3 şarttan yaş şartı aranmadığı gibi prim ödeme gün sayısı ve sigortalılık süresi şartı da daha kolaylaştırılmış şekilde değerlendirilmekteydi.

Fakat, 15.01.2025 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanan 7538 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik ile 15 Ocak 2025'ten geçerli olmak üzere vergi indiriminden yararlanarak  emekli aylığı alma hakkı kaldırıldı. Bu köklü değişiklik, vergi indirimi ile engelli emekliliğinden yararlanmayı bekleyen binlerce kişi için yeni bir dönemi de başlatmış oldu.

Bu yeni dönemde engelliliği nedeniyle vergi indiriminden yararlandığını tespit ettirmiş olanlardan, uygulamanın değiştiği tarihten sonra ilk defa emeklilik talepinde bulunacaklarla ilgili usul ve esaslar SGK tarafından yayımlanan 2025/4 sayılı genelge ile duyurulmuştur.

Yeni Düzenelemede Neler Değişti?

SGK genelgesinde engellilerin emekliliğinde 2 önemli kriterin değiştirildiğini görmekteyiz. 

1-) Emeklilik Koşulları Değiştirildi

Engelliliği nedeniyle vergi indirimden yararlanmaya hak kazanmış olan 4/a (eski adıyla SSK) sigortalıların emekliliğe hak kazanma şartlarını düzenleyen aşağıdaki tablo ile emeklilik uygulaması kaldırılmıştır.

Kaldırılan bu düzenleme sonrası ilk sigortalılığı 31.12.2008 (dahil) tarihinden   önce başlayan çalışma gücü kaybı olan 4/a sigortalılarının yaşlılık aylığı hak kazanma koşulları yeniden aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir. ( 01.01.2009 dan sonra ilk defa işe girenler için  şartlarda bir değişiklik olmamıştır.)  

SGK 2025/4 sayılı genelgeye göre 4/a sigortalıların yeni uygulamada çalışma gücü kayıp oranına göre emeklilik şartları tablosu şu şekilde oluşmuştur

2-) Engellilik oranı belirleme yöntemi değiştirildi

Eski uygulamada, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik hükümleri esas alınırken engel oranı belirlenirken, yeni dönemde SGK sağlık kurulunca Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Tespiti İşlemleri Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde değerlendirilerek çalışma gücü kayıp oranı belirlenecektir. 

Kurum Sağlık Kurulunca, hafif  (çalışma gücü kaybı yüzde 40-49 arası) ve orta (çalışma gücü kaybı yüzde 50-59 arası)  düzeyde çalışma gücü kaybı oranı tespiti yapılacağı gibi, sigortalının kontrol muayenesine tabi tutulup tutulmayacağına da karar verilecek. Kurum sağlık kurulu kararlarına itiraz, Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kuruluna yapılabilecektir. 

Peki bu değişiklik ne anlama gelmektedir?

Engelli raporlarında uygulunan bir sıralama bulunmaktadır. Bu sıralamada en ağır rahatsızlık ilk sıraya konur sonraki her rahatsızlık bir önceki işlemin bıraktığı kalan sağlamlık oranına göre hesaplama yapılarak bulunan oranlar toplanarak engel oranı belirlenmektedir. İşte bu uygulama Balthazard formülü olarak anılmaktdır.

Yeni dönemde raporlarda hastalıklar toplanmayacak, en ağır hastalıktan %40 ve üzeri oran alınması durumunda çalışma gücü kayıp oranı şartlarına göre emeklilik hakkı söz konusu olacaktır.

Örneğin, bir kişide %30 göz rahatsızlığı, %20 kalp rahatsızlığı olsun,

Eski sistemde (Balthazard): Bu oranlar formüle tabi tutulur ve toplam engellilik oranı yaklaşık %44 olarak hesaplanırdı. Kişi, III. derece engelli kapsamında değerlendirilirdi.

Yeni sistemde: Sadece en yüksek oran olan %30 dikkate alınacak. Bu oran %40'ın altında olduğu için, kişi rahatsızlığından dolayı emekli olamayacak; normal emeklilik şartlarına tabi olacaktır.

Yapılan düzenleme ile bir çok engellinin kolaylaştırılmış şartlarla emeklilik hakkını elde etmede, eskiye oranla zorlanacağını söyleyebiliriz. SGK tarafından özellikle engellilerin hakları konusunda yapılan düzenlemelerin işlemleri kolaylaştırıcı yönde olmasında yarar olduğunu hatırlatmak isterim.