Boşanma sürecinde olan eşlerin karşı karşıya kaldığı en önemli konulardan biri de hiç şüphesiz müşterek çocuğun velayetinin hangi tarafta kalacağıdır.

Bu husus çocuğun üstün yararı ilkesi doğrultusunda Türk Medeni Kanunu'nun ilgili maddelerine göre mahkeme tarafından belirlenir.

Mahkeme, velayeti anne veya babadan hangisinin daha çok istediğinden ziyade çocuğun bedensel, zihinsel, duygusal ve sosyal gelişimi açısından hangi ortamın daha uygun olduğunu değerlendirir.

Bu kapsamda; çocuğun yaşı ve gelişim düzeyi, anne ve baba ile olan ilişkisi, tarafların çocuğun bakım ve ihtiyaçlarını karşılayabilme imkanları, çocuğun eğitim hayatının hangi koşullarda daha sağlıklı sürdürülebileceği, anne ve babanın yaşam koşulları, tarafların çocukla olan iletişimleri, çocuğun fiziksel veya psikolojik güvenliğini tehdit eden herhangi bir durumun bulunup bulunmadığı, çocuğun görüşü gibi birçok unsur birlikte değerlendirilir.

Tüm bu hususların değerlendirilmesinde mahkeme tarafından uzman görüşüne de başvurulabilir. Mahkeme, Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü bünyesinde çalışan uzmanlardan rapor talep edebilir. Bu rapora Sosyal İnceleme Raporu denir. Dosyanın uzmanlara tevdi edilmesinin ardından uzmanlar, tarafları adliyede görüşmeye çağırabilecekleri gibi tarafların yaşadıkları evlerde de inceleme gerçekleştirebilir. Bu incelemelerde ebeveyn ile çocuk arasındaki iletişim, çocuğun yaşam koşulları, bakım ve ihtiyaçlarının karşılanma biçimi ile ebeveynlerin çocuk üzerindeki tutum ve davranışları değerlendirilir.

Boşanma davalarında birden fazla çocuk bulunması halinde velayetin mutlaka aynı ebeveyne verilmesi zorunlu değildir. Bununla birlikte, uygulamada ve Yargıtay kararlarında kardeşlerin birbirinden ayrılmaması ilkesi önem taşımaktadır. Zira kardeşler arasındaki bağın korunması, çocukların duygusal ve sosyal gelişimleri açısından dikkate alınması gereken bir husustur.

Bu nedenle mahkeme, kardeşlerin farklı ebeveynlerin yanında kalmasına karar vermeden önce çocukların yaşlarını, birbirleriyle olan ilişkilerini, ihtiyaçlarını ve somut olayın diğer koşullarını değerlendirir. Ancak çocukların üstün yararının gerektirdiği hallerde kardeşlerin velayetinin farklı ebeveynlere bırakılması da mümkün olabilir.

Kanunda belirli bir yaş sınırı açıkça belirtilmemekle birlikte, çocuğun yaşı ve olgunluk düzeyi çocuğun görüşünün alınmasında önem taşımaktadır. Uygulamada belirli bir olgunluğa ulaşmış çocukların, mahkeme veya uzmanlar aracılığıyla görüşlerinin alınması mümkün olmaktadır. Çocuğun dinlenilmesi sırasında hangi ebeveynle yaşamak istediği kadar, bu tercihin nedenleri ve herhangi bir ebeveynin yönlendirmesi veya baskısı altında bulunup bulunmadığı da değerlendirilir.

Ancak çocuğun görüşü velayet konusunda tek başına belirleyici unsur değildir. Mahkeme, çocuğun beyanını diğer deliller ve somut olayın koşullarıyla birlikte değerlendirerek her durumda çocuğun üstün yararını gözetir.

Velayet konusunda belirleyici olan boşanma davasında ebeveynlerden hangisinin diğerine göre daha haklı olduğu değil çocuğun bedensel, zihinsel ve duygusal gelişiminin hangi koşullarda daha sağlıklı şekilde sürdürülebileceğidir. Bu nedenle mahkeme, velayet konusunu somut olayın kendine özgü koşulları içerisinde ve çocuğun üstün yararını gözeterek değerlendirir.