Türk aile hukukunun en tartışmalı kurumlarından biri olan yoksulluk nafakası Anayasa Mahkemesi'nin son iptal kararı ile yeniden gündeme geldi. Bilindiği üzere Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesi, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf lehine kusuru daha ağır olmamak kaydıyla süresiz yoksulluk nafakasına hükmedilebilmesine imkan tanımaktaydı. Ancak Anayasa Mahkemesi söz konusu düzenlemede yer alan "süresiz olarak" ibaresini iptal etti. Her ne kadar iptal kararı derhal yürürlüğe girmeyecek ve dokuz aylık bir geçiş süresi öngörülmüş olsa da bu süre zarfında meclisin yeni bir yasal düzenleme yapması beklenmektedir.

Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı nafaka kurumunun tamamen ortadan kaldırıldığı anlamına gelmemektedir. Boşanmanın ekonomik sonuçları karşısında korunmaya ihtiyaç duyan eş için bu hukuki koruma devam etmektedir. Burada asıl tartışılan mesele nafakanın varlığı değil bu yükümlülüğün ne kadar süreyle devam edeceğidir.

Öte yandan kamuoyunda nafaka denildiğinde sıklıkla iştirak nafakası ile yoksulluk nafakasının birbirine karıştırıldığı görülmektedir. İştirak nafakası, müşterek çocuğun bakım, eğitim ve gelişim giderlerine katılım amacı taşıyan ve çocuğun üstün yararına dayanan ayrı bir hukuki yükümlülüktür. Mevcut iptal kararı iştirak nafakasına ilişkin herhangi bir değişiklik öngörmemektedir.

Yoksulluk nafakası, niteliği itibarıyla boşanmanın ekonomik sonuçlarını dengelemeyi amaçlayan bir koruma mekanizmasıdır. Özellikle ekonomik olarak dezavantajlı konumda bulunan eşin, boşanma sonrası asgari yaşam standardını sürdürebilmesi bakımından önemli bir işlev üstlenmektedir. Ne var ki mevcut sistemde evlilik süresinden bağımsız olarak nafakanın süresiz şekilde devam edebilmesi hem öğretide hem de uygulamada uzun süredir eleştiri konusu olmuştur.

Özellikle kısa süreli evliliklerde nafaka yükümlülüğünün belirsiz ve öngörülemez şekilde devam etmesi, hukuk güvenliği ve ölçülülük ilkeleri bakımından tartışmalara neden olmuştur. Nafaka borçlusunun ekonomik ve sosyal yaşamını uzun yıllar etkileyebilen bu yükümlülüğün bazı durumlarda hakkaniyet ilkesini zedelediği ileri sürülmektedir.

Bununla birlikte yoksulluk nafakasının belirli bir süreyle sınırlandırılması konusu yalnızca nafaka yükümlüsünün menfaatleri açısından değerlendirilemez. Zira özellikle kadınların iş gücüne katılım oranı, ekonomik bağımsızlık imkanları ve çocuk bakım yükümlülükleri dikkate alındığında nafakanın katı sürelerle sınırlandırılması nafaka alan taraf açısından ciddi hak kayıplarına neden olabilir.

Kanaatimizce burada esas olan nafakanın mutlak biçimde süresiz ya da mutlak biçimde süreli olması değil, somut olayın özelliklerine göre hakkaniyete uygun ve öngörülebilir kriterlerin belirlenmesidir. Evlilik süresi, tarafların yaşı, sağlık durumu, ekonomik kapasitesi, yeniden çalışma imkanları ve müşterek çocukların varlığı gibi unsurlar yeni yasal düzenlemenin temel ölçütleri olmalıdır.