Prof. Dr. Murat Taş

Prof. Dr. Murat Taş

Bursamızın yeni nesil kentsel dönüşüme ihtiyacı var...

2026.11.22 23:58 - Son Güncellenme: 2026.11.22 23:58
A

Bilim ve sanat kuşun iki kanadı gibidir. Bu iki kanadı kullanabilen toplumlar başarılı olup uçar ve özgürleşirler. Artık günümüzde bilimsel bilgiyi, teknolojik yenilik ve imkanları en iyi şekilde kullanarak insan yaşamına hizmet etmeyi sağlamak temel amaç ve hedef olmalıdır.

Yeni nesil kentsel dönüşüm modeli, ilgili yasal mevzuat çerçevesinde sadece sağlamlaştırma amaçlı klasik parsel bazlı "yık-yap" müteahhitlik yaklaşımının ötesine geçerek; kentsel ölçekte iklim dirençliliği, döngüsel ekonomi, veri odaklı planlama, katılımcı süreç yönetimi ve değer odaklı finansman modellerini merkeze alan bütüncül bir yaklaşım modelidir.

Türkiye'deki güncel yasal mevzuat ve "Yarısı Bizden" gibi teşvik modelleri yanı sıra uluslararası '15 Dakikalık Şehirler' gibi şehircilik pratikleri ekseninde yeni nesil kentsel dönüşümde öne çıkan temel yöntemleri aşağıda sıralamaya çalıştım.

1. Mekânsal ve Mimari Yöntemler

  • Ada Bazlı Bütüncül Dönüşüm: Parsel sınırları içinde tekil binaların yenilenmesi yerine, birden fazla parselin veya tüm yapı adasının birleştirilerek büyük ölçekli tasarlanmasıdır. Bu yöntem; yeraltı otoparkları, ortak yeşil avlular, yaya yolları, kreş-çocuk oyun alanları gibi sosyal donatıların yapılmasına olanak tanır.
  • Yerinde Güçlendirme ve Uyarlanabilir Yeniden Kullanım: Ekonomik ve yapısal ömrünü tamamlamamış, özellikle nitelikli veya endüstriyel/kültürel miras değeri taşıyan yapıların yıkılmadan karbon fiber, sismik izolatör veya yeni nesil strüktürel çözümlerin güncel projelere uyarlanarak binaların yeniden kullanımı için yerinde güçlendirilmesidir. Yıkım atığını ve gömülü karbonu minimize eden çözümler geliştirilmelidir.
  • Teknolojilik ve Modüler Yapım Teknikleri: Şantiye süresini yarı yarıya kısaltmak, gürültü/toz kirliliğini azaltmak ve kalite kontrolünü artırmak için fabrikada üretilen ön üretimli betonarme, çapraz lamine ahşap veya çelik modüllerin şantiyede monte edilerek yapı elde edilmesi esasına dayanır.

2. Sürdürülebilirlik ve İklim Odaklı Yöntemler

  • Sıfır Karbon ve Pozitif Enerjili Mahalleler: Dönüşüm alanlarındaki binaların çatıdaki güneşten elektrik, ısı pompaları ve küçük ölçekli elektrik şebekeleri gibi yalnızca kendi enerjisini üretmekle kalmayıp çevresine enerji fazlası sağlayan, mahalle ölçeğinde yeşil sertifika kriterlerine göre yerleşimler yapılmasıdır.
  • Sünger Şehir ve Mavi-Yeşil Altyapı: Beton-asfalt gibi geçirimsiz zeminlerin yerine suyu geçiren kaplamalar, yağmur bahçeleri, biyolojik su hendekleri ve gri su geri kazanım sistemleri kurularak kentsel sel riskinin azaltılması ve ısı adası etkisinin kırılmasıdır.
  • Kentsel Madencilik ve Döngüsel İnşaat: Yıkılan binalardaki beton, çelik, ahşap ve cam gibi malzemelerin "atık" olarak değil "hammadde" olarak görülmesi; Malzeme Pasaportları gibi dijital teknolojiler aracılığıyla sökülen malzemelerin yerinde veya yeni yapılarda geri değil ileri dönüştürülerek kullanılmasıdır.

3. Teknoloji ve Veri Odaklı Yöntemler

  • Kentsel Dijital İkizler ve Coğrafi Bilgi Sistemleri : Dönüşüm öncesinde mahallenin 3 boyutlu sayısal ikizinin oluşturularak; deprem, rüzgar, sel riski simülasyonları, güneşlenme/rüzgar koridoru analizleri, altyapı kapasite testleri ve yoğunluk senaryolarının sanal ortamda doğrulanmasıdır.
  • Yapay Zeka Destekli Risk ve Fizibilite Modellemesi: Uydu görüntüleri, bina envanter verileri ve emlak değerleme algoritmaları kullanılarak en kırılgan yapı stoğunun önceliklendirilmesi ve şerefiye/değer paylaşım hesaplamalarının şeffaf biçimde yapılmasıdır.

4. Finansal ve Yönetsel Yöntemler

  • İmar Hakkı Transferi: Tarihi sit alanları, tarım arazileri veya aşırı yoğunluklu riskli bölgelerdeki yapılaşma haklarının, kentin gelişmeye uygun ve altyapısı hazır rezerv alanlarına aktarılmasıdır. Böylece mülkiyet hakkı korunurken riskli alanlar azaltılır ve yeşil alana dönüştürülür.
  • Kamu-Özel-Toplum İşbirliği ve Katılımcı Süreç Yönetimi: Sürecin yalnızca kamu ve müteahhit arasında yürütülmesi yerine; mahalle sakinleri, sivil toplum, meslek örgütleri ve üniversitelerin karar alma mekanizmalarına dahil edildiği, yerinde sosyal dokuyu koruyan süreç yönetim modelleridir.
  • Gayrimenkul Sertifikası ve Değer Artış Payı Modelleri: Büyük ölçekli dönüşüm projelerinin finansmanında, küçük tasarruf sahiplerinin projeye metrekare bazında ortak olabildiği sermaye piyasası araçlarının ve kamusal altyapı yatırımlarından doğan değer artışının tekrar dönüşüm fonuna aktarıldığı modellerin kullanılmasıdır.

Öğretmen, doğan güneşe benzer, etrafını aydınlatarak karanlıklara meydan okur.

Bu vesile ile nesillerin kaderini belirleyen, eğitim öğretim arzusu taşıyan, hayatını eğitime adamış, mesleğini hakkı ile yapan tüm öğretmenlerimizin 24 Kasım Öğretmenler Günü'nü kutlar, hayatta olanlara sağlıklı, huzurlu, mutlu bir ömür, vefat edenlere rahmetler dilerim.

Bir sonraki yazımda buluşmak dileğiyle sağlıcakla kalın, sevgiyle kalın, güvenle kalın, Allah'a emanet olun.


A

Yazarın diğer yazıları

Yazarın Tüm Yazıları