Bursa Merinos Tekstil Sanayi Müzesi'nde 15 Şubat 2025'te açılışı yapılan Doç. Dr. Ebru Çatalkaya Gök'ün ''Dokuma Belleği 3: Yazılı Beledi Kumaşları'' adlı sergisinde 20 eserden oluşan bir seçki ziyaretçilerle buluşuyor. Sergi, ipek ve pamuğun kullanıldığı çift katlı bir dokuma çeşidi olan Beledi kumaşlarından oluşuyor. Sergide yer alan eserlerde sanatçı, eski örnekler üzerinde yer alan metinleri tekrar yorumlayarak Mak'ıli yazı türü ile Allah, Muhammed, Ebubekir, Ömer, Ali, La İlahe, İhlas Suresi, Besmele isimlerini kumaşlara işlemiştir. Aynı zamanda Konya Müzesi'nde sergilenen iki kumaş örneğinin mavi-beyaz olması nedeniyle sanatçı dokumalarda bu renk özelliğine de bağlı kalmıştır.

Yaklaşık 500 yıllık bir geçmişe sahip olan beledi dokuması günümüzde sadece İzmir'in Tire ilçesinde üretiliyor. Kaynaklara göre beledi kumaşının 16. yüzyılda Tire'de, daha sonraları ise Bursa'da dokunduğu biliniyor. Bursa ve Tire'nin yanı sıra Manisa ve Konya'da da dokunan beledi kumaşına dokunduğu bölgelerde farklı isimler veriliyordu. Bursa, Manisa ve Tire'de Beledi, Konya'da Veledi, diğer bölgelerde Karaoğlan dimisi deniliyordu. Ham maddesi pamuk ipliği olan beledi dokumasının diğer dokumalardan farkı çift taraflı dokunmasıdır. Bu çift taraflı kumaş, dokumanın iki yüzüne işlenmiş desenleri ile birbirine bağlanıyor. Bu nedenle en sağlam kumaşlardan biridir.

16. ve 17. yüzyılda beledi kumaşları kalfa ve ustalık törenlerinde verilmek üzere esnaf bayrakları olarak işleniyordu. Usta olabilmek için belirli bir süre ustanın yanında kalfa ve çırak olarak çalışmak gerekiyordu. Bu süreyi dolduran çıraklar ustasının izni ile bir üst seviyeye geçmeye hak kazanıyordu. Üst seviyeye geçiş peştamal kuşanma töreni ile yapılır, usta olacak kişiye Yiğitbaşı tarafından peştamal bağlanırdı. Beledi esnafı arasında da peştamal kuşanma törenlerinde olduğu gibi, peştamal germe veya dolama aynı şekilde kullanılıyordu.

Bursa'daki Beledi esnafı son Yiğitbaşı olan Hasan Yiyek'in evinde muhafaza edilen Mak'ıli hattı ile dokunmuş olan Beledi esnaf bayraklarının çıkan bir yangın sonucunda yok olduğu günümüze kadar ulaşamadığı bilinmektedir. Günümüzde bu örneklerin sadece görselleri kaynaklarda yer alıyor.

16. yüzyılda ortaya çıkan ve Anadolu'ya özgü bir dokuma çeşidi olan beledi dokumaları önceleri Bursa'da, İzmir'in Tire ilçesinde ve Konya'da yaygın olarak dokunurken günümüzde sadece Tire'de tek bir tezgâhta dokunarak var olmaya çalışıyor. Bir usta ve çırağı Tire'de on üç ayaklı Süleymaniye tipi bir tezgâhla bu dokumacılık türünü geliştirmeye çalışıyor.

Merinos AKKM içerisinde yer alan Merinos Tekstil Sanayi Müzesi'nde ziyaret edilebilecek olan sergi 15 Mart 2025 tarihine kadar görülebilir. Müzeye girişler ücretsiz olup; müze Pazartesi günleri hariç her gün 09:00 - 17:30 saatleri arasında ziyaret açık.