Bursa Zeki Müren Güzel Sanatlar Lisesi öğrencilerinin hazırladığı birbirinden özgün Karagöz tasvirleri, Bursa Merinos Müzesi Galeri Alanı'nda "Karagöz: Hayal İçinde Hayal" sergisinde sanatseverlere buluşuyor.

Bursa Büyükşehir Belediyesi'nin, Bursa'nın fethinin 700. yılında düzenlediği etkinlikler kapsamında UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'nde yer alan geleneksel Karagöz sanatını genç kuşaklarla buluşturduğu sergi 22 Haziran 2026 tarihinde açıldı. Bu anlamlı proje için Karagöz Müzesi'nde eğitim alan Zeki Müren Güzel Sanatlar Lisesi öğrencileri Karagöz tasvirleri hazırladı, aynı zamanda sergi açılışında öğrenciler tarafından gölge oyunu da sahneledi. Sahnelenen gölge oyununa okulun müzik bölümü öğrencileri de enstrümanlarıyla eşlik etti.

Bursa'nın en önemli değerlerinden biri olan Karagöz, günümüzde usta-çırak ilişkisi ile yetişen Karagöz ustaları tarafından oynatılarak yaşatılıyor. Geleneksel Türk tiyatrosunun özünü oluşturan Karagöz'ün tarihçesi hakkında farklı rivayetler var. Kaynağını Mısır'a, Çin'e, Orta Asya'ya bağlayan kaynaklar mevcut. Karagöz'ün varlığını doğrulayan tüm rivayetler Bursa ve çevresinde geçiyor, bu durum Karagöz'ün doğuş yerinin yurdumuzda olduğunu kanıtlıyor bize.

Gezgin Evliya Çelebi "Seyahatname" adlı eserinde ise Karagöz'e geniş bir yer ayırarak devrin önemli Karagöz ustalarına ve hayatlarına kitabında yer veriyor. Evliya Çelebi'ye göre, Karagöz'ün asıl adı Bali Çelebi'dir ve Selçuklu Türklerinden olup demircilikle meşguldür. Bursa kenti Türkler tarafından alındıktan sonra Bursa'ya yerleşen Karagöz, demircilik sanatını burada yapar. Orhan Gazi'nin Bursa'da cami yaptırmaya karar vermesi ile kente birçok usta gelir. Cami inşaatında çalışan Karagöz, taş parçalarını demir çubuklarla birbirine tutturma işini yapar. Aynı inşaatta ustabaşı olarak çalışan Hacivat ile yani "Hacı İvaz" ile tanışır ve aralarında içten bir dostluk doğar. Aralarındaki neşeli sohbetler cami inşaatında çalışan diğer işçilerin işi bırakmalarına sebep olduğundan işler yavaşlar. Bu durumu öğrenen ve çok öfkelenen padişah onları cezalandırarak her ikisinin de başlarını vurdurur. Bir süre sonra suçsuz oldukları anlaşılınca padişah çok üzülür ve acısını hafifletmek için Şeyh Küşteri tarafından Karagöz ve Hacivat'ın görselleri deri üzerine resmedilir. Kaynaklarda Karagöz gölge oyununun günümüze bu haliyle geldiği belirtiliyor.

2009 yılında UNESCO tarafından "Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi "ne alınan Karagöz Gölge Oyunu, beyaz bir perdenin arkasından oynatılan, 35 cm. boyutundaki tasvirlerin "Hayali" denilen oynatıcılar tarafından ellerindeki sopalara takılarak ve perdeye değdirilerek hareket ettirilmesi ile meydana gelen bir gösteridir. Dünyanın farklı yerlerine yayılan ve kültürlerarası bir yapıya kavuşan Karagöz gölge oyunu, performansa dayalı tiyatro oyunu içerisinde sınıflandırılıyor.

Dönemin giyim ve aksesuarları bir toplumun kültürünün belirlenmesi ve toplumsal yapısının tanınmasında en zengin alanlardan biridir. Karagöz gölge oyunlarında da giysilerin karakterler üzerindeki rolü ve önemi yadsınamaz. Oyunlarda Karagöz ve Hacivat farklı kıyafetler giyerek farklı tasvirler oluşturur. Örneğin Karagöz'ün Bekçi Karagöz, Ağa Karagöz, Çingene Karagöz, Davulcu Karagöz gibi tasvirlerini, Hacivat'ın ise Keçi Hacivat, Kâhya Hacivat gibi tasvirlerini görüyoruz. Karagöz tasvirlerinde kırmızı, sarı, turuncu gibi renkler; Hacivat tasvirlerinde ise yeşil, kirli sarı gibi soğuk renkler ağırlıklı olarak kullanılır. Karagöz gölge oyunlarında oyunun bitiş bölümünde, Karagöz seyircilere oyunun bittiğini haber verir ve kusurlar için özür diler, ardından Karagöz ve Hacivat oyun esnasında kıyafetlerini değiştirmişlerse eski kıyafetleri ile perdeye dönerler. Bu bitiş anı, oyundaki kıyafet unsurunun önemini vurgular.

Sergi kapsamında teşhir edilen eserleri görmek için son gün 31 Temmuz. Merinos Atatürk Kongre ve Kültür Merkezi içerisinde yer alan müzeye girişler ücretsiz olup; müze, Pazartesi günleri hariç her gün 09:00 - 17:30 saatleri arasında tüm ziyaretçilere açık.