Tabi bu durum Bursamızda şehir yaşamı ile kırsal yaşam arasında farklılıklar gösterir. Zira özellikle kırsal alanda geçim için yapılan işin de ev mimarisine ve mekana yansımalarını görürüz. Önceleri Bursa merkezde de geçim için yapılan işin evi şekillendirdiği örneklere de rastlamak mümkündür. Yakın geçmişe kadar Bursamız için öncelikli geçim uğraşlarından biri olan İpekçilik sebebi ile evlerde ipek böceği yetiştirmek için kozalık veya kozaklık denen bölümler yapılırdı. Evin içinde yetiştirilen ipek böceğine de adeta evin bir bireyi gibi hassasiyetle bakılırdı.

Mimaride yaşam kadar, mekanı yapmak için kullanılan malzemenin ve bu malzemenin işlendiği tekniğin de biçime yansımaları vardır. İşlevsel ihtiyaçlar, kullanılan malzeme ve teknik gerekliliklerle bir araya gelerek mekan yapılır. Önceleri yapıların uzun süre ayakta kalabilmeleri için özellikle cami, han, hamam, saray, türbe, külliye vb. anıtsal eserlerde yoğun olarak kullanılan taş bazen tuğla, yerini evlerde daha çok ahşap, toprak/kerpiç gibi malzemelere bırakmıştır. Farklı işlevsel gereklilikler, yapının kullanıcısı ve yapımcısının bakış açısı ile mimariye yüklenen anlam, kullanılan malzeme ve yapım yöntemi/tekniği ile farklı mimari biçimlenmeler ortaya çıkarmıştır. Bir yanda devlet yönetimi eli ile yapılan anıtsal eserler ve diğer yandan halkın günlük yaşamının geçtiği mekânlar olarak evler yerleşimleri/şehirleri oluşturmuştur. Tabi geçmişte savunma ihtiyacı gereği yapılan surlar/kaleler ve bunların ayrılmaz parçası anıtsal kapılar gibi büyük ölçekli eserlerin de şehir mimarisinin oluşumunda önemli izler bırakmıştır. Bu anıtsal eserler üzerine çok şey yazıldı, çizildi, biz de çok şey söyleyebiliriz belki şimdi ama asıl konumuz evler. Çağları açıp kapatan ve tüm insan yaşamını kökten etkileyen üretim yöntemlerindeki değişimler ve gelişmelerden mimari mekan yapımı da çokça nasibini almıştır. Özellikle yakın zamanda yaşanan sanayi devrimi ile evler, binalar, şehirler kısacası tüm mimari mekan üretiminde köklü değişimler yaşanmıştır. Hatta bu değişimle yaşamın geçtiği ihtiyaç için yapılan evler/insanlar ihtiyaç duysun diye üretilen konuta evrilmiş, yine büyük insan topluluklarını yaşadığı şehirler bugün insanın kendisini çok da yaşadığını hissettiği değil de adeta hayatta kalmak için mücadele verdiği kentlere evrilmiştir. Her iki ölçekteki evrilme de kültürel yaşam anlamında son derece önemli gelişmelere sebep olmuştur. Çünkü bugün yaşam da değişmiş, bu değişen yaşamın geçtiği evden konuta dönüşmüştür. Bu dönüşüm az önce sözünü ettiğim kullanılan daha geleneksel malzeme ve yapım teknikleri yerine modern??/güncel teknolojilerle bir araya gelince geçmişe göre çok farklı mimari biçimlenmeler ortaya çıkmaya başlamıştır. Bu biçimlenmeler aslında mimariyi daha insan algısı ve boyutlarına yakın bir ölçekten insanın algısından uzak, kendisini rahatsız edici biçimde çoğu kez oraya ait hissedemediği ölçeklere taşımıştır.

Önceleri yerleşimlerde/şehirlerde ev yüksekliği, ortalama ağaç yüksekliği ve insan yüksekliği arasında olumlu biçimde algılanabilir, yaşanabilir, sağlıklı bir oran vardı. Coğrafyanın getirdiği topografya ile uyumlu bir şekilde gelişen organik yerleşim dokusu aynı zamanda sosyal yaşam örüntüsünün alt yapısını oluşturur. Burada yaşayan kimse diğerinin evinden rahatsız olmaz, zaten ev yapılırken de başkasını rahatsız etmesin diye hassasiyet gösterilir. Fiziksel olarak bir arada olan evler aynı zamanda sosyal olarak bir arada yaşayan insan kümelerini oluştururdu. Fiziksel mekan kurgusu bu sosyal imkanı sağlayan yaşamın alt yapısını oluştururdu. Zaten 'ev alma komşu al' sözü adeta bu anlayıştan doğmuştur. Aldığın/yaptığın ev sana iyi komşuluk ilişkileri kurmayı da beraberinde getirsin. Fiziksel mekanı anlamlandıran şey sunduğu yaşamdır. Ev yuvadır, insanı büyütür, yetiştirir, adam eder. Bu ancak mimari ile mümkündür.

Mimari bugün zannedildiğinin aksine sadece süslemek, güzelleştirmek değildir. Bütün yaşamı şekillendiren evin/binanın, yerleşimin/şehrin merkezinde mimari vardır. Bir evin sağlam olması da kullanışlı olması da ekonomik olması da sağlıklı ve yaşanabilir olması da ancak mimari ile mümkündür. İyi yetişmiş bir mimar sizi de yaşamınızı güzelleştirir, iyileştirir. İyi tasarlanmış ve yapılmış bir evde kendinizi daha sağlıklı, huzurlu ve mutlu hissedersiniz. Bu, yaşamınıza, insan ilişkilerinize, yaptığınız işinize olumlu yansır. Yakın geçmişimize kadar beğenerek baktığımız, yaşamaktan mutlu olduğumuz, huzur bulduğumuz birçok yapı mimarinin eseridir. Aksine bugün sorun yaşadığımız birçok binada mimarın etkisinin/rolünün azal-tıl-mış olduğunu görürüz.

Biz geleneksel ev mimarisini isterken aslında sadece biçime yansıyan estetiği, güzelliği değil mekana ve yaşamdaki mutluluğa yansıyan anlamı isteriz. Kullanmak üzere ihtiyacımız için ev yapmak ile satıp para kazanmak için konut üretmek arasındaki en temel fark da budur. Bugünkü sahip olduğumuz imkanlarla neden daha iyi evlerde mutlu ve huzurlu yaşayamıyoruz sorusunu hepimizin düşünmesi gerekir.

Bu konu hakkında ilerleyen zamanlarda sizlere daha farklı bilgiler aktarmaya çalışacağım.

Cumhuriyetimizin 100. yılı olan 2023 yılından sonra tarihinde 2. kez VNL/Milletler Ligi şampiyonu olup bizlere büyük gurur yaşatan A Milli Kadın Voleybol Takımımızı gönülden tebrik ediyor, emeği geçen herkese teşekkür ediyorum.

Bir sonraki yazımda buluşmak dileğiyle sağlıcakla kalın, sevgiyle kalın, güvenle kalın, Allah'a emanet olun.