Ekonomi Köşesi'nden merhaba...

Sektörel Bakış'ta bugün gündem: Enerji!

Bir yandan Türkiye rüzgâr ve güneş enerjisinde kurulu gücünü artırmaya çalışıyor, diğer yandan de enerjide kömür ve doğalgaza bağımlılığını sürdürüyor.

Soru: Türkiye güneş enerjisinde gücünü arttırmaya çalışırken, neden kömürden vazgeçemiyor?

Bu soruyu Aktuğ Grup & YG Trafo Yönetim Kurulu Başkanı Elektrik Mühendisi Erdal Aktuğ'a yönelttim ve cevabı sektörün yaşadığı bir soruna işaret ediyor:

Yenilenebilir enerji yatırımlarının önündeki en büyük engellerden biri kapasite sorunu!

Erdal Aktuğ'un paylaştıklarına göre; özellikle kendi elektriğini üretmek, başka bir ifadeyle öz tüketim amacıyla güneş ve rüzgâr enerjisi yatırımı yapmak isteyen fabrikalar, gerekli izinleri almakta zorlanıyor.

Mevcut kapasitelerin dolmuş olması nedeniyle yeni başvuruların önü büyük ölçüde kapanmış durumda. Bu nedenle yenilenebilir enerji piyasasının hareket alanı da daralıyor.

Piyasada sınırlı bir hareketlilik var. Bu hareketlilik daha çok 25 kW ve altındaki sistemlerle, Neredeyse Sıfır Enerjili Binalar (NSEB) kapsamında değerlendirilen 2 bin metrekarenin üzerindeki yapılarda ruhsat şartı olarak getirilen yenilenebilir enerji yükümlülüğünden kaynaklanıyor. Ancak söz konusu yatırımlar genellikle 15-20 kW seviyesindeki küçük ölçekli yatırımlar olarak kalıyor.

Erdal Aktuğ, bu ölçekteki yatırımların Türkiye'nin enerji ihtiyacını karşılamaktan uzak olduğunu belirtiyor.

Mevcut yatırımları anlatırken de, "ülkenin enerji açığını kapatabilecek büyüklükte değil" diyerek dikkat çekici bir benzetme yapıyor: Okyanusta bir damla...

Yenilenebilir enerji yatırımlarında yeterli ilerleme sağlanamayınca Türkiye, elektrik üretiminde termik santrallere, doğalgaza ve kömüre bağımlı kalmaya devam ediyor. Dolayısıyla kömürden vazgeçememenin nedenlerinden biri de güneş ve rüzgâr yatırımlarının önündeki kapasite engelleri!

***

Erdal Aktuğ'un dikkat çektiği bir diğer konu ise, elektrik faturalarında devlet desteğinin sınırının daraltılması...

Soru: Geçtiğimiz günlerde yaptığınız bir paylaşımda, elektrikte devlet desteği sınırının düşürülmesine dikkat çekmiştiniz.

Paylaşımınızda, "Elektrikte devlet desteği sınırı düşürüldü. Elektrikli araba kullananlar için ucuz elektrik devri bitti. Devletin sübvanse ettiği 4.000 kWh'lik sınır 3.000 kWh'ye düştü. Aylık 250 kWh'yi geçenler yüksek tarifeden fiyatlandırılacak. Elektrikli arabanız daha önce kWh başına 2,87 TL'ye şarj olurken şimdi 6-6,87 TL'ye şarj edeceksiniz. Çözüm önce sizde. Kasım-aralık aylarında tasarruf edin, tüketiminizi düşürün. Sonrasında çare GES'te. Çatınıza GES yaptırın, tekrar avantajlı hâle gelin. Cebiniz yanmasın, hatta tüketiminiz dışında artan üretimden elektriği satıp para kazanın" ifadelerini kullanmıştınız. Bu konuyu biraz daha açabilir misiniz?

Daha önce özellikle mesken abonelerine yönelik elektrik tarifelerinde yapılan düzenlemenin ardından, elektrik ve doğalgazda da 1 Ocak 2027 itibarıyla benzer uygulamaların gündeme gelmesi bekleniyor.

Erdal Aktuğ'un üzerinde durduğu düzenleme, yıllık elektrik tüketiminde devlet desteğinden yararlanılabilecek sınırın 4.000 kWh'den 3.000 kWh'ye düşürülmesi.

Burada önemli ayrıntı şu: Devletin elektrik faturalarındaki desteği tamamen kaldırılmıyor, ancak destekten yararlanılabilecek tüketim sınırı aşağı çekiliyor.

Buna göre yıllık 3.000 kWh sınırını aşan abonelerin 1 Ocak 2027'den itibaren daha yüksek tarifeyle karşılaşması söz konusu olacak.

Erdal Aktuğ, bu değişikliğin özellikle elektrikli araç kullanan haneleri yakından ilgilendirdiğine dikkat çekiyor.

Çünkü elektrikli araçların yaygınlaşmasıyla birlikte bir hanenin yıllık elektrik tüketiminin belirlenen sınırı aşması artık daha olası...

Erdal Aktuğ'un verdiği örneğe göre, daha önce kWh başına 2-3 TL seviyelerinde olan elektrik maliyetinin yaklaşık iki katına çıkması söz konusu olabilecek. Bu da elektrikli araç kullanımının ekonomik avantajını ve hane bütçesini doğrudan etkileyecek.

Erdal Aktuğ'un vatandaşlara önerisi ise, tüketimi takip etmek ve tasarruf etmek.

Özellikle 2026 yılının son iki ayına dikkat çekiyor. Kasım ve aralık aylarında elektrik tüketiminin gözden geçirilmesini, faturaların alt bölümünde yer alan yıllık tüketim bilgilerinin takip edilmesini öneriyor. Yıllık 4.000 kWh sınırına yaklaşan abonelerin tüketimlerini kontrol altında tutmalarının önemini vurguluyor.

Çözüm: Çatıda güneş enerjisi...

Erdal Aktuğ'a göre, vatandaşın elektrik maliyetini düşürmesinin bir başka yolu da çatı tipi Güneş Enerjisi Santrali (GES) yatırımları...

Örneğin;

Yıllık 4.000 kWh elektrik tüketen bir hane, çatısına kuracağı GES sistemiyle 1.000 kWh elektrik üretebilirse şebekeden karşılaması gereken tüketimi 3.000 kWh seviyesine indirebilir. Böylece vatandaş kendi elektriğini üretirken yüksek tarife sınırını aşma riskini de azaltabilir.

Erdal Aktuğ, çatı GES yatırımlarının yalnızca elektrik faturalarını düşürmekle kalmayacağını ve aynı zamanda tüketim sınırlarının getirdiği maliyet baskısını azaltacağını düşünüyor.

***

Bakan Alparslan Bayraktar'a iletilen 12 öneri...

Erdal Aktuğ ile konuşurken, birkaç ay önce Bursa Ticaret ve Sanayi Odası'nda (BTSO) Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar'ın sektör temsilcileriyle gerçekleştirdiği toplantıyı da gündeme getirdik.

Erdal Aktuğ, o toplantıda yenilenebilir enerji yatırımlarının önündeki engelleri ve çözüm önerilerini Bakan Alparslan Bayraktar'a ilettiklerini anlattı.

Özellikle, "Artan lisanssız çatı GES yatırımlarında, öz tüketim amaçlı tesislerin kapasite sorunlarının çözülmesi yönünde çalışmalarınız var mı?" diye sorduklarını belirtti.

Sektörün önünün açılması amacıyla Bakanlığa sunulan öneriler ise oldukça kapsamlı.

Erdal Aktuğ ve sektör temsilcilerinin önerileri şöyle:

-NSEB şartlarının esnetilmesi: Mesken GES ve mikro GES yatırımlarında NSEB uygulama şartlarının esnetilmesini, 25 kW üzerindeki NSEB projelerinin kapasite engeline takılmamasını talep ettik.

-Vergi avantajı sağlanması: Mesken GES yatırımlarının çoğunlukla gerçek kişiler adına yapılması nedeniyle vergi istisnası getirilmesini ve KDV oranının yüzde 1'e düşürülmesini önerdik.

-Enerji kredisi verilmesi: Bankaların, konut ve araç kredilerine benzer şekilde uygun faiz ve ödeme koşullarına sahip enerji kredileri sunmasını istedik.

-Belediye ve itfaiye izinlerinin kaldırılması: 25 kW altındaki sistemlerde belediye ve itfaiye izin süreçlerinin kaldırılmasını talep ettik.

-Vergi ve bedel muafiyeti: GES yatırımlarına yönelik beş yıl süreyle emlak vergisi ve elektrik tüketim bedeli muafiyeti sağlanmasını önerdik.

-Başvuru süreçlerinin hızlandırılması: Kurumlar arasındaki başvuru ve izin süreçlerinin sadeleştirilerek en fazla yedi gün içerisinde tamamlanmasını istedik.

-Dağıtım bedelinin sıfırlanması: NSEB kapsamındaki projelerde ve mesken GES uygulamalarında satış yönünde dağıtım bedelinin sıfır olması gerektiğini belirttik.

-Statik rapor süreçlerinin kolaylaştırılması: Statik raporlar için SMM belgeli inşaat mühendislerinin hazırladığı raporların kabul edilmesini, üniversite onayı şartının kaldırılmasını önerdik.

-Depolama sistemlerinin desteklenmesi: Yeni başvurularda enerji depolamanın zorunlu hâle getirilmesini, ancak depolama sistemlerine ilişkin prosedürlerin azaltılmasını talep ettik.

-İşletme sorumluluğu süreçlerinin sadeleştirilmesi: GES işletme sorumluluğu kapsamında mühendis imzalı iş teslim raporunun yeterli kabul edilmesini istedik.

-Mahsuplaşmanın tüketim üzerinden yapılması: Elektrik mahsuplaşmasının tüketim üzerinden (kWh) ve aylık olarak devam etmesi gerektiğini vurguladık.

-Temiz enerjiyle ısıtma ve soğutmaya geçiş: Yeni yapılarda kombi gibi fosil yakıtla çalışan evsel ürünlerin kullanımının sınırlandırılmasını, ısı pompası gibi temiz enerjiyle çalışan ısıtma ve soğutma sistemlerine teşvik verilmesini önerdik.

Erdal Aktuğ, bu önerilerin özellikle kapasite sorunlarının çözülmesi, izin süreçlerinin hızlandırılması ve mesken GES yatırımlarının teşvik edilmesi açısından önemli olduğunu vurguluyor.

Bakanlığın söz konusu önerileri, 2027 yılı gündemine alması bekleniyor. Böyle bir adımın Türkiye'nin yenilenebilir enerji yatırımları açısından önemli bir gelişme olacağını düşünüyor.

Bugün COP31'i, yeşil mutabakatı, sürdürülebilirliği ve dünyanın enerji dönüşümünü konuşuyoruz. Sanayicinin ve ihracatçının önüne de her geçen gün daha fazla yeşil üretim şartı geliyor.

Fakat bir taraftan sanayiciden temiz enerji kullanması beklenirken, diğer taraftan kendi elektriğini üretmek isteyen işletmeler kapasite ve izin engelleriyle karşılaşıyor.

Erdal Aktuğ'un uyarısı...

Yenilenebilir enerji yatırımlarının önü açılmaz ve gerekli düzenlemeler yapılmazsa, Türkiye'yi 2030 ve 2035 yıllarında çok daha ciddi sorunlar bekleyebilir.

***

Velhasıl...

İhracatçının pazardaki konumundan sanayicinin rekabet gücüne ve üretimin enerji maliyeti de düşünüldüğünde, bu uyarıları sadece enerji sektörünün bir talebi olarak değerlendirmemek gerekiyor.

Zira mesele sadece elektriği nereden üreteceğimiz değil, Türkiye'nin gelecekte hangi maliyetle üretim yapacağı ve küresel rekabette nasıl ayakta kalacağı...

Peki, yenilenebilir enerji yatırımlarının önünü açmadan, sanayiciden ihracatçıya yeşil dönüşüm beklemek ne kadar gerçekçi?