Ekonomi Köşesi'nden merhaba...

1862 yılında üretime başlamış bir fabrika düşünün...

Kentin ekonomisine ve istihdamına katkı sunuyor.

Kadınların iş sahibi olmasından sendikalaşmaya, kreş için grevde bulunulmasından iş yeri hekimliğinde ilk sağlık hizmetlerinin verilmesine kadar pek çok sürece tanıklık ediyor.

Sonrasında makineler susuyor ve 1992 yılında üretim sona eriyor.

Bursa'nın Osmangazi ilçesi Muradiye Mahallesi'nde, Kaplıca Caddesi üzerinde bulunan 'Romangal İpek Fabrikası'...

Bursalıların 'Kolsuz Faik Fabrikası', diğer ismiyle 'Turgut Yılmazipek İpek Fabrikası' olarak bildiği yapı, 10 dönümlük alanda yıllarca üretim yapmış.

Tabi yalnızca bir üretim tesisi değil; aynı zamanda Bursa'nın ipekçilik geçmişinin, sanayileşme serüveninin ve emek kültürünün de önemli tanıklarından biri.

Tuğla dolgulu duvarları ve ahşap kırma çatısıyla endüstriyel mimarinin özgün örneklerinden biri...

Yapının içerisini gezerken, geçmişin izlerine hayran kalmamak elde değil!

Romangal İpek Fabrikası'nda üretim bitti, ama hikâyesi bitmedi!

Osmangazi Belediyesi, Bursa'nın köklü ipekçilik mirasını geleceğin kültür ve sanat yaşamıyla buluşturmak amacıyla 'Romangal Katılımcı Yönetişim Projesi'ni hayata geçirdi.

1992 yılında üretimi durduran fabrika, 2024 yılında Osmangazi Belediyesi tarafından kamulaştırıldı.

Şimdiler de hedef, tarihi yapıyı koruyarak yeniden kent yaşamına kazandırmak.

İstanbul Kültür Sanat Vakfı'nın (İKSV) Avrupa Birliği desteğiyle yürüttüğü Ortaklaşa: Kültür, Diyalog ve Destek Programı kapsamında desteklenen projeyle fabrikanın özgün kimliği korunarak yeniden işlevlendirilmesi amaçlanıyor.

Bu doğrultuda tarihi yapının sanat ve zanaat atölyeleri, sergiler, konserler, eğitim programları, gastronomi etkinlikleri ve topluluk buluşmalarına ev sahipliği yapan çok yönlü bir merkeze dönüştürülmesi planlanıyor.

Dolayısıyla bir zamanlar ipek ipliğinin üretildiği mekân, bundan böyle çok yönlü üretimin de adresi olacak.

***

Bursa Osmangazi Belediye Başkanı Erkan Aydın, fabrikanın 1862'den 1992'ye kadar uzanan üretim geçmişinde yalnızca ekonomik değil, toplumsal tarih açısından da taşıdığı değeri ortaya koyduğunu vurguluyor.

Çin'den başlayıp İpek Yolu'nun son durağı olarak anılan Bursa'da ipekçiliğe önemli katkılar sunan fabrikanın yeniden işlevlendirilmesi için de Milano Politeknik Üniversitesi (Politecnicodi Milano) ile hazırlanan master projesinden yararlanılıyor.

Başkan Erkan Aydın, "Bursa'da tek bir 'devdah' ustası var, hala geleneksel yöntemle günde 10-12 kilometre koşarak iplik dokuyor. Şu an yaşayan miras listesinde ve belki de yakında devlet sanatçısı unvanını alacak. İnşallah burayı bitirdiğimizde onu da burada istihdam ederek geleneksel üretimin nasıl olduğunu yerli ve yabancı turistlere ve misafirlerimize yaşatmak istiyoruz" diyor.

Bir ustalığın yaşatılması sadece geçmişe saygı göstermek değil; aynı zamanda bilgi birikiminin, zanaatın ve üretim kültürünün ekonomik değere dönüştürülmesidir.

***

İstanbul Kültür Sanat Vakfı (İKSV) Kültür Politikaları Çalışmaları Direktörü Özlem Ece,"Bursa ve Osmangazi'nin endüstriyel ve kültürel hafızasında çok özel bir yere sahip olan Tarihi Romangal İpek Fabrikası'nda yalnızca fabrikanın restorasyon sürecine tanıklık etmiyoruz, aynı zamanda bir mekanın geçmişiyle nasıl bağ kurabileceğini, mekanın hafızasını taşıyan insanların bu dönüşüm sürecine nasıl dahil olabileceğini ve daha da önemlisi geleceğe ilişkin kararların nasıl ortaklaşa alınabileceğine odaklanıyoruz.

Üretim geçmişine tanıklık eden işçilerin, ustaların deneyimlerinin belgelenmesi ve ipek zanaatının genç kuşaklara aktarılması projenin en güçlü yanlarından biri" değerlendirmesinde bulunuyor.

Mevcut birikimin korunması ve yeni nesillere aktarılması da ekonomik kalkınmanın önemli unsurlarından biri Romangal örneği...

***

Velhasıl...

Başkan Erkan Aydın, sürdürülebilirliği işaret ediyor.

Avrupa Birliği'nden gelen 110 bin avroluk desteğin proje için önemli olduğunu, fakat bundan sonraki süreçte mekandaki canlılığın İKSV'nin de Bursa ayağı olarak sürekli devam etmesi gerektiğini belirtiyor.

Aynı zamanda ortamın etkinliklere çok müsait olduğunun altını çizerek, Anıtlar Kurulu ve yasal süreçlerin de tamamlanmasının ardından mekanın hayata geçirilmesi hedefleniyor.

Asıl başarı da mekanı açmak değil, açık tutabilmek...

***

Biraz da işin ekonomi kısmından bakalım...

Bursa, tarih boyunca ipek üretimiyle ekonomik kimlik kazanmış önemli bir kent.

Bugün ise bu mirası üretim, turizm, sanat, eğitim ve tasarımla yeniden ilişkilendirmek mümkün.

Romangal İpek Fabrikası da...

Bir tarafta endüstriyel mirasın korunması, diğer tarafta kültür ekonomisinin dönüşümü!

Geçmişin ustası ile geleceğin tasarımcıları!

Tarihi yapının restorasyonu ile yeni istihdam ve gelir alanlarının çoğalması!

Tümü birbirini besleyen unsurlar...

Elbette bunların gerçekleşmesi için işletme modellerinden yerel üreticilerle kurulacak işbirliklerine kadar doğru planlanma gerekiyor.

Aksi halde yüklü miktarda yapılan yatırımlarla ayağa kaldırılan tarihi yapı, bir zaman sonra yeniden kendi sessizliğe bürünebilir.

Amaç geçmişin birikimiyle yeni bir ekonomik değer üretmek!

Romangal İpek Fabrikası'nın hikâyesi de bu nedenle önemli.

Geçmişin üretim mekanını, geleceğin üretim anlayışıyla yeniden buluşturmak...

Ekonomi Köşesi'nden şimdilik bu kadar...