Ekonomi Köşesi'nden merhaba...

Sanayi nereye evriliyor?

İş gücü maliyetleri artıyor. Nitelikli eleman açığı büyüyor. Tedarik zincirleri yeniden şekilleniyor. Ülkeler üretim gücünü korumak ve hatta artırmak için de yarışıyor. Fabrikalara daha fazla robot giriyor.

Uluslararası Robotik Federasyonu'nun (IFR) hazırladığı Dünya Robotik 2026 Raporu da tam olarak bunu söylüyor.

***

Dünya genelindeki fabrikalarda bugün yaklaşık 5 milyon endüstriyel robot çalışıyormuş.

Küresel endüstriyel robot stoku, 2025 yılında yüzde 9 artmış.

Bu artış, yıllık robot kurulumlardaki yüzde 11'lik sıçramadan kaynaklanmış.

Bir yıl içinde dünya fabrikalarına 600 binden fazla yeni robot kurulmuş.

Başka bir ifadeyle, sanayide yeni bir dönem yaşanıyor.

***

IFR Başkanı Jane Heffner'in de dikkat çektiği gibi, fabrikalarda faaliyette olan robot sayısı sadece yedi yıl içinde iki katından fazla artmış.

"Endüstriyel otomasyon yüksek hızda ilerliyor. Dünya genelinde fabrikalarda faaliyette olan beş milyon robot sayısı, yedi yıl öncesine göre iki katından fazla. En güçlü büyüme Asya'da, ardından Amerika kıtasında gerçekleşiyor. Avrupa ise daha yavaş ilerliyor" diyor.

***

Robot yarışının lideri Çin...

Rapora göre;

Çin, robot kullanımındaki dünya liderliğini daha da güçlendirmiş.

2025 yılında ülkede 354 bin endüstriyel robot kurulmuş. Bir önceki yıla göre artış yüzde 20. Küresel kurulumların yüzde 59'unu oluşturuyor.

Üstelik Çinli robot üreticileri kendi ülkelerinde yabancı tedarikçileri de geride bırakmış. Çinli üreticilerin kurulumları yüzde 15 artarak 195 bine ulaşmış. Böylece iç pazardaki payları yüzde 55'e çıkmış.

Japonya, 2025 yılında 36 bin 219 robot kurulumu ile Asya'nın ikinci büyük endüstriyel pazarı olmuş. Ancak kurulumlar yüzde 19 gerilemiş. Küresel ölçekte ise Japonya, ABD'nin gerisine düşerek ikinci sıradan üçüncü sıraya inmiş.

Güney Kore'de ise yaklaşık 30 bin robot kurulmuş. Burada da yüzde 1'lik düşüş var. Ancak otomotiv sektöründeki yeni yatırımların 2027 ve 2028 yıllarında devreye girmesiyle robot talebinin yeniden hareketlenmesi bekleniyor.

Hindistan'da ise, 2025 yılında yaklaşık 10 bin 500 robot kurulmuş. Artış yüzde 15.Almanya'nın ardından dünya genelinde altıncı sıraya yerleşmiş. Hindistan'da 2020-2025 döneminde yıllık robot kurulumları ortalama yüzde 27 büyümüş.

***

ABD, 2025 yılında Japonya'yı geride bırakarak Çin'in ardından dünyanın ikinci büyük robot pazarı olmuş. Kurulumlar yüzde 12 artarak yaklaşık 38 bin 500 adede ulaşmış.

Meksika'da ise tablo tersine dönmüş. Robot kurulumları yüzde 7 azalarak 5 bin 200'ün altına inmiş.

Kanada'da yaklaşık 4 bin robot kurulmuş. Artış yüzde 5.

Brezilya ise yüzde 38'lik artışla dikkat çekiyor. 2025 yılında yaklaşık 4 bin 300 yeni robot kurulmuş. Artışın temelinde otomotiv sektörü var.Bu artışın en büyük nedeni ise Çinli otomobil üreticilerinin Brezilya'daki yatırımları olarak gösteriliyor. Otomotivde robot kurulumları yüzde 212 artarak yaklaşık 2 bin 100 adede ulaşmış.

Yani Çin, yalnızca robot üretmiyor. Robotlaşan üretim tesisleriyle başka ülkelerdeki sanayi yatırımlarını da etkiliyor.

***

Almanya, dünyanın beşinci büyük robot pazarı... Avrupa'nın ise açık ara lideri. 2025 yılında Avrupa Birliği'ndeki toplam robot kurulumlarının yüzde 41'i Almanya'da gerçekleşmiş. Ancak Almanya'da da kurulumlar yüzde 8 gerilemiş. Toplam kurulum sayısı 25 binin altına inmiş. Otomotiv sektörünün Almanya'da endüstriyel robotların en büyük kullanıcısı olduğu ve ancak pazar payının gerilediğine dikkat çekiliyor.

İtalya'da yüzde 11 düşüşle yaklaşık 7 bin 800 robot, Fransa'da yaklaşık 4 bin 500 ve İspanya'da ise yaklaşık 4 bin 300 robot kurulmuş.

***

Gelelim Türkiye'ye...

Türkiye, küresel robot pazarında 17. sırada. 2025 yılında yeni robot kurulumları yüzde 9 azalmış. Kurulum sayısı 3 bin 194'e gerilemiş. 2023'teki 4 bin 429 adetlik tarihi zirvenin oldukça gerisinde kalmış.

Ancak...

Türkiye'de fabrikalarda aktif olarak çalışan toplam endüstriyel robot stoku yüzde 7 artışla 30 bin 990 adede ulaşmış.

Türkiye böylece toplam robot stoku bakımından dünya sıralamasında 15. sıraya yükselmiş. Son beş yıldaki yıllık ortalama robot stoku büyümesi ise yüzde 13.

Yani yeni kurulumlarda gerileme var, ama fabrikalardaki robot sayısı artmaya devam ediyor.

Burada ince bir ayrım var.

Türkiye'de otomasyonun geleneksel lokomotifi otomotivdi. Artık metal sanayisi önde...

Metal sanayisi, 2025 yılında robot kurulumlarını yüzde 8 artırarak 990 yeni robotu üretim hatlarına dahil etmiş. Toplam pazardan aldığı pay yüzde 31. Metal sanayisinin fabrikalardaki toplam robot stoku ise 6 bin 774 adede ulaşmış.

Otomotivde ise yeni robot kurulumları yüzde 3 artarak 889 adede çıkmış. Pazar payı yüzde 28. Ancak toplam robot stokunda otomotiv hâlâ açık ara güçlü. Sektörde 11 bin 17 robot çalışıyor. Bu rakam, Türkiye'deki toplam aktif robot stokunun yüzde 36'sına denk geliyor.

Yani otomotiv yeni robot alımında ikinci sırada olabilir, ama fabrikalardaki robot varlığı açısından hâlâ lider.

***

Velhasıl...

Robot artık yalnızca geleceğin teknolojisi değil, bugünün üretim hattının bir parçası.

Fakat Türkiye, genç ve eğitimli bir nüfusa sahip... Buna rağmen teknik pozisyonlarda iş gücü açığı sürüyor.

Üstelik robot yoğunluğunun küresel ortalamaların oldukça altında olduğu ifade ediliyor.

Türkiye imalat sanayisinde 10 bin çalışan başına yalnızca 52 robot düşüyor.Otomotiv sektöründe bu sayı 374. Diğer sektörlerin ortalamasında ise yalnızca 35.

İşte burada durup düşünmek gerekiyor.

Çünkü mesele yalnızca "kaç robotumuz var?" meselesi değil!

Mesele;

Robotları ne kadar verimli kullanacağız?

Robotu üretimin ve insan kaynağının tamamlayıcısı haline getirebilecek miyiz?

Çünkü dünya robotlaşırken, Türkiye'nin seyretme lüksü yok.

***

Bu arada...

IFR, küresel robot talebindeki uzun vadeli büyümenin devam etmesini bekliyor. 2026 yılında robot kurulumlarının yüzde 9 artarak 655 bine ulaşacağı tahmin ediliyor. 2029 beklentisi ise 806 bin robot.