Bursa'nın Kaybolan Mahallesi ve Eski Rum Köylerinin Bilinmeyen Hikayeleri

Bursa denince akla ilk olarak Osmanlı mimarisi, türbeler ve hanlar gelir. Ancak şehrin zeytin kokulu kıyılarında ve Uludağ'ın eteklerinde, 1923 Mübadelesi ile sessizliğe gömülen bambaşka bir tarih saklıdır. Yüzyıllarca Türk ve Rum halklarının komşuluk yaptığı, ipekböcekçiliği ve şarapçılıkla anılan bu kadim yerleşimler, bugün taş duvarlarında geçmişin izlerini taşıyor.

İşte Bursa'nın zamanın içinde kaybolan mahalleleri ve taş evleriyle zamana direnen eski Rum köylerinin hikayesi...

1. Reyhan ve Kuruçeşme: Şehrin Merkezinde "Kaybolan" Mahalleler

Bugün Bursa merkezinde ticaretin ve günlük telaşın aktığı Altıparmak ile Çarşı bölgesi arasında kalan Reyhan ve Kuruçeşme mahalleleri, 20. yüzyılın başına kadar gayrimüslim nüfusun, ahşap konakların ve dar sokakların kalbiydi.

Kayıp İpek Evleri: Bu mahallelerde hemen her evin sokağa bakan geniş pencereleri ve "mancınık" denilen ipek çekme düzenekleri bulunurdu.

Görünmez Sınırlar: Müslüman ve Rum mahalleleri fiziki surlarla değil, fırınlardan yükselen ekmek kokularıyla ayrılırdı. Mübadelesi sonrasında ahşap binaların geçirdiği yangınlar ve şehirleşme hamleleriyle bu mahallelerin özgün dokusu büyük oranda kayboldu.

2. Tirilye (Zeytinbağı): Taş Mektep ve Ruhunu Korumuş Bir Kıyı Kasabası

Mudanya'ya bağlı Tirilye, Bursa'da Rum mirasının en canlı kaldığı beldelerin başında geliyor. Bir dönem dünyaca ünlü zeytinleri ve şaraplarıyla Ege ve Marmara'nın en zengin limanlarından biriydi.

Taş Mektep'in Gizemi: 1909 yılında Neo-Klasik tarzda inşa edilen devasa Taş Mektep, dönemin en modern eğitim kurumlarından biriydi. Binanın mimarisi ve boğaz manzarası, kasabanın o dönemki entelektüel derinliğini özetler.

Kemerli Kilise (Panagia Pantobasilissa): Dünyada duvarlarına resim yapılan ilk kiliselerden biri olma unvanına sahip bu yapı, bölgenin inanç turizmi açısından ne kadar önemli olduğunu gösteriyor.

3. Gölyazı (Apolyont): Nilüfer Çiçekleri Arasında Bir Ada Köyü

Uluabat Gölü'nün ortasında bir yarımada üzerine kurulu Gölyazı, antik çağdaki adıyla Apollonia ad Rhyndacum, balıkçılıkla geçinen bir Rum köyüydü.

Aziz Panteleimon Kilisesi: Restore edilerek kültür merkezine dönüştürülen kilise, Gölyazı'nın tam kalbinde yükselir.

Hıristiyan ve Müslüman Balıkçıların Ortak Loncası: Mübadele öncesinde gölde balık avlayan Türk ve Rum balıkçıların ortak kurallar koyduğu, gelir paylaştığı geleneksel bir lonca sistemi mevcuttu.

4. Misi (Gümüştepe) ve Silegi: İpek ve Şarabın Kesişimi

Nilüfer deresi kenarına kurulu Misi Köyü, yaklaşık 2000 yıllık bir geçmişe sahip. Dokumacılık ve bağcılık konusunda uzmanlaşan köy halkı, Osmanlı döneminde saraya ipek ve özel bağ ürünleri tedarik ederdi.