Bursa Millet Bahçesi'nin altında yatan sıra dışı tarih! Rum mezarlığından stadyuma...

YUSUF OSMAN İMAN / BURSADA BUGÜN

Bugün Bursa Millet Bahçesi olarak hizmet veren ve bir dönem Bursaspor'un tarihi Süper Lig şampiyonluğuna ev sahipliği yapan Bursa Atatürk Stadyumu'nun bulunduğu alanın, Osmanlı'nın son döneminde kentin en büyük Rum mezarlıklarından biri olduğu biliniyor. Mezarlıktan stadyuma, stadyumdan millet bahçesine uzanan dönüşüm, Bursa'nın yaklaşık 150 yıllık kent tarihini ve değişen hafızasını gözler önüne seriyor.

19.yüzyılın sonlarına ait şehir planlarında açık şekilde Rum Mezarlığı olarak işaretlenen alanın ne zaman resmi mezarlık statüsü kazandığına ilişkin Osmanlı arşivlerinde doğrudan bir belge bulunmuyor. Ancak dönemin haritaları ve çeşitli kaynaklar, bölgenin uzun yıllar Bursa'daki Rum Ortodoks cemaatinin defin alanı olarak kullanıldığını ortaya koyuyor.

20 BİNE YAKIN RUM NÜFUSUNUN MEZARLIĞIYDI

1906 yılı itibarıyla Bursa'da yaşayan Rum nüfusunun 20 bine yaklaştığı belirtilirken, kentteki Rum Ortodoks cemaatinin cenazeleri bu mezarlığa defnediliyordu. Mezarlık yalnızca Rumlara değil, belirli dönemlerde Bursa'da yaşayan diğer gayrimüslim topluluklara da hizmet verdi. Özellikle Latin Katolik cemaati, kendi mezarlıkları oluşturulana kadar cenazelerini bu alandaki kendilerine ayrılan bölümlere defnetti. Yeni Katolik mezarlığı inşa edildikten sonra bile bazı Katolik ailelerin Rum Mezarlığı'nı tercih etmeye devam ettiği biliniyor. Kaynaklarda, Katolik cemaat mensubu M. Gamet'in de buraya defnedildiği belirtiliyor. Bunun en önemli nedenlerinden biri ise Uludağ eteklerinde kurulan yeni Katolik mezarlığının şehir merkezine uzak ve tenha bir konumda bulunması olarak gösteriliyor.

İSTASYON CADDESİ OLARAK BİLİNİYORDU

Osmanlı döneminde mezarlığın yanından geçen ve Muradiye Tren İstasyonu'na ulaşan yol, uzun yıllar İstasyon Caddesi adıyla anıldı. Bölgenin ulaşım açısından önemli bir güzergâh olması, mezarlığın kent dokusundaki yerini de belirleyen unsurlar arasında yer aldı.

İŞGAL YILLARINDA KARARGAHA DÖNÜŞTÜ

1920-1922 yılları arasındaki Yunan işgali sırasında çekilen fotoğraflar, mezarlık alanının farklı amaçlarla kullanıldığını gösteriyor. Döneme ait görüntülerde alanın işgal kuvvetlerinin motorlu taşıt birlikleri tarafından değerlendirildiği görülüyor. Mezarlığın hemen yanında bulunan Yağcı Cemal Bey Köşkü'nün Yunan karargâhı olarak kullanıldığına ilişkin bilgiler de dikkate alındığında, mezarlık çevresinin işgal kuvvetleri açısından stratejik bir merkez haline geldiği değerlendiriliyor.

1950'DE ATATÜRK STADYUMU YÜKSELDİ

Cumhuriyet'in ilanından sonraki yıllarda Rum Mezarlığı büyük ölçüde ortadan kaldırıldı. Kentin gelişim planları doğrultusunda bu alan spor tesislerine ayrıldı ve Bursa'nın ilk spor sahası burada oluşturuldu. Bununla birlikte, yıllarca İstasyon Caddesi olarak bilinen yolun adı da Stadyum Caddesi olarak değişti. Bölge artık Bursa'nın spor merkezi kimliğiyle anılmaya başladı. Uzun süren çalışmaların ardından 1950 yılında Bursa Atatürk Stadyumu hizmete açıldı. On yıllar boyunca milli maçlara, önemli organizasyonlara ve sayısız futbol karşılaşmasına ev sahipliği yapan stat, Bursa'nın hafızasında önemli bir yer edindi.

BURSASPOR'UN TARİHİ ŞAMPİYONLUĞUNA TANIKLIK ETTİ

Bir dönem Rum Mezarlığı olan bu alan, yıllar sonra Türk futbol tarihinin en önemli başarılarından birine sahne oldu. 2009-2010 sezonunda Bursaspor, Bursa Atatürk Stadyumu'nda elde ettiği tarihi başarıyla Süper Lig şampiyonluğuna ulaştı. İstanbul'un "dört büyükler" olarak anılan kulüplerinin uzun yıllar süren şampiyonluk hakimiyetini sona erdiren yeşil-beyazlı ekip, Anadolu'dan lig kupasını kazanan ikinci takım olarak Türk futbol tarihine geçti. Böylece bir zamanlar binlerce kişinin ebedi istirahatgâhı olan alan, milyonlarca futbolseverin hafızasında unutulmaz sevinçlerin yaşandığı bir mekâna dönüştü.

2016'DA YIKILDI 2026'DA MİLLET BAHÇESİ OLARAK HİZMET VERİYOR

Bursa Atatürk Stadyumu 2016 yılında yıkıldı. Alan daha sonra yeniden düzenlenerek Bursa Millet Bahçesi olarak hizmete açıldı. Bölgeye ayrıca modern bir şehir kütüphanesi kazandırıldı.
2026 yılı itibarıyla Bursa Millet Bahçesi; yeşil alanları, yürüyüş yolları, dinlenme noktaları ve şehir kütüphanesiyle kentin en yoğun kullanılan kamusal alanlarından biri olmayı sürdürüyor.
Bursa'nın katmanlı hafızası

Bugün fiziki izleri tamamen silinmiş olsa da Rum Mezarlığı, Bursa'nın çok kültürlü geçmişini hatırlatan önemli hafıza mekânlarından biri olarak kabul ediliyor. Aynı alanın farklı dönemlerde mezarlık, işgal karargâhı çevresi, spor sahası, şampiyonluklara ev sahipliği yapan stadyum ve son olarak Millet Bahçesi olarak kullanılması, Bursa'nın değişen kent kimliğini ve katmanlı tarihini gözler önüne seriyor.

Kaynak: Bursa Hayalet Yapılar Haritası - Agah Enes Yasa