Bursa'da kazdıkça geçmişe gidiliyor: Tam 15 milyon yıllık!

YUSUF OSMAN İMAN / BURSADA BUGÜN

Bursa'nın Mustafakemalpaşa ilçesindeki  'nda yıllardır sürdürülen bilimsel çalışmalar kapsamında ortaya çıkarılan fosiller arasında "Paşalar fili" de bulunuyor. Çalıştayda, kazının geçmişi, elde edilen fosiller ve bölgenin milyonlarca yıllık doğa tarihine ilişkin çalışmalar Jeoloji Mühendisleri Güney Marmara Şubesi yerinde değerlendirildi.

ORMAN YOLU AÇILIRKEN ORTAYA ÇIKTI

Paşalar'daki fosil yatağı, 1965-1969 yılları arasında gerçekleştirilen Türkiye Neojen Linyit Araştırmaları sırasında orman yolu açılmasıyla ortaya çıktı. Yaklaşık 15 milyon yıl öncesine tarihlendirilen alan, Anadolu'nun Neojen dönemine ait en eski fauna gruplarından biri olarak değerlendiriliyor.

1983'TEN BU YANA KAZILIYOR

Paşalar'da sistemli kazı çalışmaları 1983 yılında Prof. Dr. Berna Alpagut tarafından başlatıldı. Çalışmalar daha sonraki yıllarda da devam ederken, 2020 yılından itibaren kazı faaliyetleri Hitit Üniversitesi Antropoloji Bölümü tarafından Doç. Dr. Ayşegül Şarbak başkanlığında, Prof. Dr. Berna Alpagut'un fahri başkanlığında yürütülüyor.

15 MİLYON YIL ÖNCE BURADA FİLLER YAŞIYORDU

Kazılarda ortaya çıkarılan buluntular arasında Paşalar'a özgü bir fil türü de bulunuyor. Gomphotherium pasalarense, dünya bilim literatüründe "Paşalar Fili" olarak kayıt altına alındı.

Paşalar filinin dikkat çeken özelliklerinden biri ise ön dişlerinin günümüzdeki fillerdeki gibi yukarı doğru değil, ön tarafa doğru uzanması olarak belirtiliyor.

SADECE FİL DEĞİL, 63 FARKLI MEMELİ TÜRÜ

Paşalar Fosil Yatağı'nda bugüne kadar yalnızca fil fosilleri değil, çok sayıda farklı canlıya ait kalıntılar da ortaya çıkarıldı.

Kaynaklara göre alanda 63 farklı memeli hayvan türüne ait fosiller bulunuyor. Bu canlılar arasında ayılar, gergedanlar, zürafalar, atlar ve çeşitli etçil türler yer alıyor.

24 BİNE YAKIN FOSİL TOPLANDI

Yıllardır sürdürülen çalışmaların boyutunu ise ortaya çıkarılan fosil sayısı gösteriyor.
Paşalar Kazısı Başkanı Doç. Dr. Ayşegül Şarbak'ın aktardığı bilgilere göre kazı alanında 24 bine yakın fosilden oluşan bir koleksiyon bulunuyor. Bu fosiller, milyonlarca yıl önce bölgede yaşayan canlıların ve dönemin doğal koşullarının anlaşılmasına yönelik bilimsel çalışmaların temelini oluşturuyor.

PAŞALAR'DA SADECE KEMİKLER DEĞİL, GEÇMİŞİN İZLERİ ARANIYOR

Kazı alanında bulunan farklı canlı türlerinin birlikte değerlendirilmesi, yaklaşık 15 milyon yıl önce bölgenin nasıl bir doğal ortama sahip olduğu konusunda da bilgi veriyor.

Araştırmalarda, farklı canlıların aynı bölgede yaşamış olmasının Güney Marmara ve Paşalar çevresinde geçmişte ormanlık bir ortam bulunduğuna ilişkin veriler sunduğu belirtiliyor.

KAZI ALANI DÜNYA BİLİM LİTERATÜRÜNDE YER ALIYOR

Paşalar'ın önemi yalnızca Bursa ve Türkiye ile sınırlı değil. Bölgede bulunan endemik türler ve zengin fosil topluluğu, alanı uluslararası paleontoloji araştırmaları açısından da önemli bir noktaya taşıyor.

Paşalar'a özgü fil türünün bilimsel adında doğrudan bölgenin adının kullanılması da bu açıdan dikkat çekiyor.

27. PALEONTOLOJİ-STRATİGRAFİ ÇALIŞTAYI PAŞALAR'A GELDİ

Bu uzun bilimsel geçmiş, 17-19 Eylül 2026 tarihlerinde Mustafakemalpaşa'da gerçekleştirilen Uluslararası Katılımlı 27. Paleontoloji-Stratigrafi Çalıştayı kapsamında yeniden gündeme geldi.

"Paleontoloji ve Enerji Araştırmaları" temasıyla düzenlenen çalıştayın ikinci gününde Prof. Dr. Berna Alpagut tarafından "Bursa Mustafakemalpaşa'nın Doğa Tarihinden Bir Kesit: Paşalar Paleontolojik Kazısı'nın 43 Yıllık Öyküsü" başlıklı sunum gerçekleştirildi.

BİLİM İNSANLARI KAZI ALANINDA İNCELEME YAPTI

Çalıştayın son gününde ise katılımcılar Paşalar Kazı Alanı'nı ziyaret etti.

Prof. Dr. Berna Alpagut ve Doç. Dr. Serdar Mayda'nın liderliğinde gerçekleştirilen arazi gezisinde, yıllardır bilimsel çalışmaların sürdürüldüğü kazı alanı incelendi.

MUSTAFAKEMALPAŞA'NIN TOPRAĞINDAN ÇIKAN 15 MİLYON YILLIK HİKÂYE

Bugün Paşalar'da sürdürülen çalışmalar, bir orman yolu açılırken tesadüfen ortaya çıkan fosil yatağının 60 yıla yaklaşan araştırma hikâyesine dönüşmüş durumda.

Yaklaşık 15 milyon yıl önce yaşamış canlıların fosilleri bugün bilim insanlarının elinde geçmişin iklimini, canlı çeşitliliğini ve Anadolu'daki yaşamın değişimini anlamak için inceleniyor. Bu hikâyenin en dikkat çekici parçalarından biri ise adını doğrudan Mustafakemalpaşa'daki Paşalar'dan alan "Paşalar Fili" oluyor.

JEOARKEOLOJİ BİLİMİNDEN FAYDALANILIYOR

Arkeolojik kalıntıları ve insanın tarihsel süreçlerini; jeoloji, jeomorfoloji ve toprak bilimi gibi yer bilimlerinin yöntem ve verilerinden yararlanarak inceleyen jeoarkeoloji alanından da çalışmalar sırasında faydalanılıyor. Bu disiplin sayesinde geçmiş dönemlere ait doğal çevre koşulları, oluşum süreçleri ve insan yaşamıyla ilişkili izler, yer bilimlerinin sunduğu verilerle birlikte değerlendiriliyor.

"JEOARKEOLOJİDE CİDDİ BİR JEOLOJİ BİLGİSİ KULLANILIYOR"

TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası (JMO) Güney Marmara Şubesi başkanı Mehmet Yıldız kazı çalışmalarının Jeoloji bilimi doğrultusunda ilerlediğini ifade etti. Yıldız, "Asıl vurgu, Arkeolojide ciddi bir Jeoloji bilgisi kullanılmak zorunda. Burada Jeoarkeoloji kavramı öne çıkıyor. Hem ülkemizde hem de dünyada Jeoloji biliminin ışığında bu çalışmalar yürütülmekte." dedi.