Bilim insanlarından Türkiye için kritik uyarı! Sıcak hava dalgaları 3 kat güçlendi

İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) araştırmacıları tarafından hazırlanan ve Avrupa Yerbilimleri Birliği (EGU) Konferansı'nda sunulan çalışma, 1950-2025 yılları arasında Türkiye'de yaşanan sıcak hava dalgalarını mercek altına aldı.

İTÜ Uçak ve Uzay Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Barış Önol ile meteoroloji mühendisi Tolga Karakaya tarafından yürütülen araştırmada, günlük maksimum sıcaklık verileri kullanılarak sıcak hava dalgalarının yıllara göre şiddeti ve yayılımı analiz edildi.

2024 yazı sıcaklık rekoruyla kayıtlara geçti

Araştırmaya göre Türkiye'de yaz mevsimi ortalama sıcaklıkları, 1970-1990 döneminde 22-23 derece seviyelerinde seyrederken, 2000'li yıllardan itibaren belirgin bir yükseliş gösterdi.

Bu artışın zirve noktası ise 2024 yılı oldu. Ortalama yaz sıcaklığı 26,1 dereceye ulaşarak ölçüm tarihinin en yüksek seviyesine çıktı. Ancak araştırmacılar, en sıcak yazın her zaman en güçlü sıcak hava dalgalarının yaşandığı yıl anlamına gelmediğine dikkat çekti.

Sıcak hava dalgalarının şiddeti 3 kat arttı

Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri ise 2010 sonrasında sıcak hava dalgalarının karakterinde yaşanan köklü değişim oldu.

Bilimsel verilere göre, 2000 yılı öncesinde sıcak hava dalgalarının yıllık toplam şiddeti büyük ölçüde düşük seviyelerde seyrederken, 2010'dan sonra bu değerler hızla yükseldi. Son yıllarda yıllık sıcak hava dalgası şiddetinin, geçmiş dönem ortalamalarının yaklaşık üç katına çıktığı belirlendi.

2023 ve 2025 en şiddetli yıllar olarak öne çıktı

Araştırma sonuçları, 2023 ve 2025 yazlarının son 75 yılın en güçlü sıcak hava dalgalarına sahne olduğunu ortaya koydu.

2023 yılında sıcak hava dalgalarının büyüklüğü referans döneme göre 7 katın üzerine çıkarken, 2025 yılında bu oran yaklaşık 11 kata ulaştı. Buna karşın, ortalama sıcaklığın rekor kırdığı 2024 yılında sıcak hava dalgalarının şiddeti 2023 ve 2025'in gerisinde kaldı.

Araştırmacılar, bu durumun aşırı sıcak hava olaylarının yalnızca sıcaklık ortalamalarıyla açıklanamayacağını, atmosferik blokajlar, sıcak hava taşınımı, deniz yüzeyi sıcaklıkları, kuraklık ve toprak nemi gibi birçok etkenin birlikte rol oynadığını vurguladı.

Bilim insanlarından iklim rejimi uyarısı

Çalışmada elde edilen bulguların, Türkiye ve Doğu Akdeniz'de iklim rejiminin temel düzeyde değişmeye başladığını gösterdiği ifade edildi.

Araştırmacılar, aşırı sıcak hava olaylarının gelecekte daha sık ve daha şiddetli yaşanabileceğine dikkat çekerek, erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi ve iklim değişikliğine uyum politikalarının hızlandırılması gerektiğini belirtti.

Gelecek yıllar daha sıcak olabilir

Bilim insanlarının farklı iklim senaryoları üzerinden yaptığı projeksiyonlar da dikkat çekici sonuçlar ortaya koyuyor.

Buna göre, 2021-2050 döneminde sıcak hava dalgalarının etkili olduğu gün sayısının İstanbul, Ankara ve Konya'da yaklaşık 16 güne, Antalya'da 18 güne, İzmir'de ise 23 güne kadar çıkabileceği öngörülüyor.

Yüzyılın ikinci yarısında ise sıcak hava dalgalarının çok daha uzun süre etkili olması bekleniyor. Tahminlere göre 2051-2080 yılları arasında bu süre İstanbul ve Ankara'da yaklaşık 38 gün, Antalya ve Konya'da 40 gün, İzmir'de ise 53 güne kadar ulaşabilecek. Bilim insanları, bu tablonun iklim değişikliğinin Türkiye üzerindeki etkilerinin giderek daha belirgin hale geldiğini gösterdiğini değerlendiriyor.