Artan maliyetler ve çip krizi üretimi zorlayacak (ÖZEL HABER)

ELİF DİDEM DANACIOĞLU / BURSADA BUGÜN

Yarı iletken çip kriziyle başlayan, diğer hammadde tedarik problemleriyle süren ve artan maliyetlerle daha da derinleşen sorunların global çapta olduğu gibi, Türkiye'nin otomotiv sektörünü de olumsuz etkiledi.

Geçen yıl yarı iletken çip krizi otomotiv üretimine damgasını vurdu.

Yarı iletken çip krizinin 2022 yılı ortalarına kadar etkisini devam ettireceği tahmin ediliyor.

Bazı tahminler ise, sürecin 2023 yılına kadar uzayabileceği yönünde.

Türkiye sanayi üretimi ihracatının itici gücü olan otomotiv sektörü; COVID-19 salgınının başladığı ve bir dönem ülke pazarlarının kapanmasından olumsuz etkilenerek, 2020 yılını 2019'a kıyasla yüzde 16,5 azalma ile 25,5 milyar dolar ihracatla kapatmıştı.

Sürekli dalgalanan döviz kurları ihracatçıları, sağlıklı fiyatlama yapmasını ve geleceği planlamasını engelliyor.

Tabi ki yüksek döviz kurları kısa vadede rekabetçiliğe olumlu yansıyor.

Ancak aşırı yüksek seyreden döviz kurları da bir süre sonra girdi maliyetlerini artırarak ihracatçıları zor durumda bırakıyor.

Tüm sektörlerde; rekabetçi, istikrarlı ve mümkün olduğunca öngörülebilir bir kur politikası sürdürülebilir ihracat için hayati önem taşıyor.

Diğer taraftan çok yüksek seyreden döviz kurları araç fiyatlarını yukarıya çekerek, iç pazarda satışları düşürüyor.

Otomotiv sektörüne destek veren Thierry Diniz Otomotiv Genel Müdürü İpek Yalçın'la çip krizinden maliyet artışlarına kadar otomotiv sanayisini konuştuğumuz sohbetimizden bölümleri sizlere aktarmak istiyorum.

Öncelikle çip krizinin ne zaman başladığına göz atarsak;

İpek Yalçın, "Çip krizi ne zaman ve neden başladı? Hangi ülkeler otomotiv sektörü için çip üretiyor? En çok etkilenen ülkeler hangileri? " sorularıma şu sözlerle cevap verdi:

"TEDARİK SÜRECİNDE DARBOĞAZ YAŞANMASINA SEBEP OLDU"

"Tüm dünyayı etkisi altına alan pandemi, tüm sektörler gibi otomotiv sanayini de özellikle tedarik zinciri açısından fazlasıyla etkiledi. Pandemi ile birlikte eğitimden iş hayatına birçok alanda online hayatın artması elektronik cihazlara olan talebin de artmasına neden oldu. Küresel olarak mikroçip talebindeki artış, tedarik sürecinde darboğaz yaşanmasına sebep oldu.Talep-arz darboğazına ek olarak çip üreticilerinde yaşanan bazı olumsuzluklara da; yangın,  doğal afetler, Tayvan'da yaşanan kuraklık nedeni ile konan kotalar, Amerika'daki soğuk hava koşulları ve Japonya'daki deprem eklenince, maalesef üretim olarak talebin karşılanamamasına ve krizin daha da büyümesine neden oldu. Küresel mikroçip üretim kapasitesinin 4'te 3'ü Uzak Doğu ülkelerinde yer alıyor. Şu an küresel yarı iletken kapasitesinin yüzde 12'sini ABD, yüzde 9'unu Avrupa ve yüzde 15'ini Çin oluşturuyor. Geri kalan yüzde 65 ise Tayvan'da TSMC ve Samsung Elektronik karşılıyor. Ve son olarak basında yer alan bilgiye göre; Samsung, ABD'nin Teksas eyaletinde yer alan Taylor şehrine, yeni bir çip üretim tesisi kuracağını resmen duyurdu. Yaklaşık 500 hektarlık bir alanı (5 milyon metrekare) kaplayacak fabrika Güney Koreli şirkete 17 milyar dolara mal olacak."

"ÇİP KRİZİ ÜRETİMLERİ ETKİLEDİĞİ GİBİ YATIRIMLARI DA ETKİLEDİ"

Çip krizinden dolayı dünya otomotiv sektörünün zararı nedir?

Çip krizi tüm sektörleri etkiledi, ancak en büyük etki otomotiv sektörü üzerinde oldu. Son bilgilere göre; otomotiv fabrikalarının küresel olarak duyurduğu mikroçip tedariki kaynaklı duruşlar ve yavaşlamalar nedeniyle şu ana kadar dünya genelinde üretilemeyen araç sayısı 10 milyon adedin üzerinde olduğu söyleniyor ve bu duruşlar hala devam etmekte. Ayrıca ana sanayilerin haftanın bazı günleri çalışıp bazı günler durması, bu bilgilendirmelerin kısa vade de yapılması da hepimizi etkilemekte. Stok seviyelerimizin arttığı, verimsizliklerin yaşandığı bir dönem geçiriyoruz.

2020 yılında bir önceki yıla göre; Türkiye'de yüzde 10'luk bir kayıp var ki, dünya ile kıyasladığımızda bunun iyi bir oran olduğunu söyleyebiliriz. 2021 yılı da benzer rakamlar ile bitti. 2022 yılı öngörüleri de benzer şekilde geçeceği, yeni yatırımların devreye girmesi ve yeni tesislerin açılması ile 2023 yılında tedarikte rahatlama olacağı tahmin ediliyor. Çip krizi üretimleri etkilediği gibi, yatırımları da etkiledi. Şu an 11-14 ay arasında terminler verilmekte.

"ENERJİ KISITLAMALARI VE MALİYET ARTIŞI DA 2022'NİN GÜNDEMİ..."

Türkiye'de son iki yılda otomobillerde yaşanan fiyat artışında çip krizinin etkisi var mı? Oran ne kadardır?

Çip krizi üretim ve verimliliğimizi ciddi oranda etkiledi. Ancak bunun yanı sıra hammadde fiyatlarında ciddi artış, konteyner bulunurluğu ve fiyat artışı, limanlarda yaşanan aksaklıklar, tır şoförü bulamamak gibi sorunlar da tedarik zinciri yönetiminde hem operasyonel hem de maliyet açısından olağanüstü süreçlerden geçiyoruz. Tüm bunların yanı sıra; 2022 yılı ile birlikte yaşadığımız enerji kısıtlamaları ve maliyet artışı da sanırım 2022'nin ana gündem konularından olacak.

Çip krizi otomotiv sektörü dışında hangi sektörleri tehdit ediyor?

Tüketici elektroniği ürünleri, bilişim ve otomotiv sektörü dışında; beyaz eşya ve makine sektörünü de etkisi altına aldı.

"BİR ARAÇTAKİ ÇİP SAYISI 1000'İN ÜZERİNDE"

Türkiye ve Bursa'da bir çip fabrikası kurulabilir mi? Örneğin bir otomobilde yaklaşık ne kadar çip kullanılıyor?

Bazı gelişmeler olduğunu duyuyoruz, ama bu konuda net bir bilgi sahibi değilim. Bahsettiğimiz gibi, çip sadece otomotiv sanayinin bir ürünü değil; tüm sektörler için gerekli ve know-how gerektiren bir komponent. Bugün bir araçtaki çip sayısı 1000'in üzerinde. Bu rakam; hibrit araçlarda 1,5, elektrikli araçlarda 2 kat ve otonom (sürücüsüz) araçlarda bu 10 bini bulacak. 2000'li yılların başında bir aracın maliyetinin yüzde 18'i elektronik iken, 150 dolarlık çip kullanılıyormuş. 2020 yılında elektroniğin payı yüzde 40'a çıkarken, çipe harcanan para 475 dolar olmuş. Kısa süre içinde elektroniğin payı yüzde 45'e, çip maliyeti ise 600 dolara çıkacakmış. Kuraklık, çip üretim sektörü liderlerinden Tayvan Yarı İletken Üretim Şirketi (TSMC) de dahil olmak üzere Ada'nın çip üreticileri açısından büyük bir engel teşkil ediyor. TSMC, çip üretiminde günde 156 bin ton su kullandığını açıkladı. Suyun yarı iletken olan çipi oluşturan çok sayıda metal katmanı temizlemek için kullanıldığı aktarılıyor.

"TÜM DÜNYA ZOR DÖNEMLERDEN GEÇİYOR"

Otomotiv sektörü hammadde, lojistik ve enerji krizi ile ilgili karşı karşıya mı? Siz nasıl değerlendiriyorsunuz? 

Tüm dünya olarak hem kişisel hem de kurumlar zor dönemlerden geçiyor. Pandemi, çip krizi, hammadde ve nakliye sorunları, enerji kısıtlamaları; bizleri iklim sorunu, sürdürülebilir ve döngüsel ekonomiye biraz daha yaklaştıracak sanırım.

"PAZAR TAHMİNİNDE BULUNMAK ZOR"

Otomotiv sektörü nasıl bir yıl geçirdi? 2022 öngörüleriniz nelerdir? Otomotiv sektörü, tedariki ve yan sanayiyi nasıl değerlendiriyorsunuz? Otomotiv sektörünün en büyük sorunu şuanda nedir?

2022 için çip krizi ve lojistik hizmetlerinde aksamalar başta olmak üzere salgın döneminin getirdiği belirsizliklerin sürmesi durumunda pazar tahmininde bulunmak zor. 2022'deki satışların 2021 yılı ile aynı seviyelerde olacağını öngörüyorum. Bunun yanında kurlar, faiz seviyesi de çok belirleyici unsur olarak karşımıza çıkıyor. Kurun, enflasyonun ya da faiz oranlarının yüksekliğinden ziyade öngörülebilir olması da gerekiyor. Hem ülke genelinde yatırım, ihracat ve istihdam yoluyla sürdürülebilir bir büyümenin sağlanmasının hem de otomotiv sektöründe hacim artışı için özellikle döviz kurlarında görülen volatilitenin asgari seviyeye indirilerek bir istikrar ortamı oluşturulması çok önemli. Bizi bekleyen tehlikeler; döviz bazında maliyet artışları, tedarik sorunu ve Rusya/ Ukrayna gerginliğinin petrol üzerine yansıması.