Yılın ilk yarısı bitmiş ve ikinci yarısına giriş yapmışken, reel kesimin durumuna da göz atmakta fayda var.

Kısaca durum şöyle;

İmalat sanayinin, 2025'in yedi ayında kapasite kullanım oranı dalgalı bir seyir izlediğini gösterdi.

İleriye dönük beklentiler temkinli ancak iyimser bir görünüme de işaret ediyor.

Gelelim gelecek üç aydaki gelişmelere...

Sanayi üretiminde zayıflama temkinli görünüme işaret etse de, gelecek üç aydaki üretim hacmi, istihdam, ihracat sipariş miktarına ilişkin değerlendirmeler iyimser tablonun yansıması...

Dolayısıyla...

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) her ay imalat sanayi işyerlerinde gerçekleştirdiği İktisadi Yönelim Anketi'nin temmuz ayı sonuçlarını yayımladı.

Temmuz ayında 1844 işyerinde yapılan ankete verilen yanıtların toplulaştırılmış sonuçları incelendiğinde, sanayicilerin yüzde 30,7'sinin gelecek üç ayda toplam siparişlerde artış beklediği görüldü. Bu oran, haziran anketinde yüzde 27,8 çıkmıştı.

Buna göre, toplam siparişlerde artış bekleyenlerin oranı bir ayda 2,9 puan yükseldi.

Gelecek üç ayda siparişlerde değişiklik beklemeyenlerin oranı yüzde 56,7 olurken, azalış bekleyenlerin oranı yüzde 13,4'ten yüzde 12,6'ya indi.

İç piyasa siparişlerinde artış bekleyenler yüzde 27,0'a ve düşüş bekleyenlerin oranı da yüzde 13,1'e yükseldi. İhracat siparişlerinde artış bekleyenler yüzde 26,3'e ve düşüş bekleyenler de yüzde 13,6'ya çıktı.

İç piyasa ve ihracat siparişlerine ilişkin beklentilerde artan iyimserlik üretim azmine de yansıdı.

Gelecek üç ayda üretim hacminde artış öngören sanayicilerin haziran ayında yüzde 25,2 olan oranı, temmuz ayında yüzde 30,2'ye yükseldi. Üretimi kısma eğiliminde olanların oranı ise yüzde 10,9'dan yüzde 11'e çıktı.

Bu ölçülen değer, üretim artışına yönelik enerjinin yeniden yükseldiğini gösterse de geçmiş ayları hatırladığımızda dalgalı seyir izliyor.

Temmuz ayı anketinde en çarpıcı gelişme, faiz artışı beklentilerindeki düşüş ve düşüş beklentilerindeki artış oldu.

Gelecek üç aylık dönemde kısa vadeli Türk Lirası kredi faiz oranının artacağını öngören sanayicilerin haziran anketinde yüzde 15,4 olan oranı temmuz anketinde 5,7 puan düşerek yüzde 9,7'ye indi. Yüzde 51,7'lik kesim gelecek üç ayda kredi faizlerinin değişmeyeceği yönünde görüş bildirirken, yüzde 38,6'lık kesim ise faizlerin düşeceğini öngördü.

Gelecek üç aylık dönemlerde TL kredi faizlerinde düşüş bekleyenlerin mart ayında yüzde 53,8 olan oranı, nisanda yüzde 21,1'e, mayıs ayında 15,0'a kadar inmiş, tekrar hızlanan artışla haziran ayında yüzde 28,1'e kadar yükselmişti. İzleyen dönemde de yükseliş devam etti.

Gelecek üç ayda ortalama birim maliyetlerinde artış bekleyen sanayicilerin haziran ayında yüzde 56,1 olan oranı, temmuzda artarak yüzde 59'a ulaştı. Aynı zamanda satış fiyatlarını artırmayı planlayan işyerlerinin oranı da yüzde 40,4'ten yüzde 44'e yükseldi.

Sanayicilerin gelecek on iki aylık dönem sonu itibarıyla, yıllık üretici fiyatları enflasyonu beklentisi haziran ayındaki yüzde 37,2'lik düzeyinden temmuzda yüzde 36,8'e geriledi.

Gelecek üç ayda istihdamı artırma eğiliminde olan sanayicilerin haziran ayındaki yüzde 11,5 olan oranı temmuz ayında fazla artmayarak yüzde 12,1 düzeyinde oluştu. İstihdamı azaltma eğiliminde olanların oranı ise yüzde 9,4'den yüzde 9,9'a çıktı.

Reel kesim güveni...

Reel Kesim Güven Endeksi temmuz ayında önceki aya göre e 0,1 puan azalarak 100,2'ye indi. Mevsimsellikten arındırılmış Reel Kesim Güven Endeksi (RKGE-MA), bir önceki aya göre 0,5 puan artarak 98,9'a yükseldi.

Kapasite kullanımında düşüş...

İmalat sanayi genelinde mevsimsel etkilerden arındırılmış Kapasite Kullanım Oranı (KKO-MA), bir önceki aya göre 0,3 puan azalarak yüzde 74,1'e indi. Mevsimsel etkilerden arındırılmamış Kapasite Kullanım Oranı (KKO), bir önceki aya göre 0,4 puan azalarak yüzde 74,2 düzeyinde oluştu.

Kapasite kullanım oranı önceki aya göre tüketim mallarında 0,5 puan düşerek yüzde 72,3'e indi, dayanıklı tüketim mallarında 1,9 puan yükselişle yüzde 71,4, dayanıksız tüketim mallarında 1 puan düşüşle yüzde 72,5 oldu. Ara mallarında 0,4 puanlık düşüşle yüzde 74,7'ye gerileyen kapasite kullanımı, yatırım mallarında da 0,8 puan düşerek yüzde 71,1'e geriledi.

Velhasıl...

Sanayide, kapasite kullanımında devam eden düşüşe rağmen ileriye yönelik beklentilerde iyimserlik dozu arttı. Üretim artışı azmi artarken, faizlerde düşüş beklentisindeki artış devam etti.

Gelecek üç aydaki üretim hacmi, gelecek üç aydaki toplam istihdam, genel gidişat, gelecek üç aydaki ihracat sipariş miktarına ilişkin değerlendirmeler endeksi artış yönünde etkiledi.

Son olarak...

Faiz...

TCMB, faizi 300 baz puan indirdi. Böylece politika faizi yüzde 46 seviyesinden yüzde 43 seviyesine çekilmiş oldu.

Ancak iş dünyası tarafında faiz indirimi olumlu karşılansa da beklenti yüksek...

Hatta TİM Başkanı Mustafa Gültepe'nin faiz kararı ile ilgili değerlendirmesi vardı.

"300 baz puanlık indirim olumlu, ancak yetersiz " dedi.

Reel sektörün rahatlatılması için yüksek faiz indirimi gerektiğine dikkat çekilirken, kredilerinde uygun koşullarda kullandırılmasının altı çizilmişti.

Devamı şöyle:

"TCMB'nin gerçekleştirdiği 300 baz puanlık faiz indirimini yetersiz ancak olumlu karşılıyoruz. Reel sektörün yatırım ve üretim maliyetlerinin rahatlatılması için faiz indiriminin çok daha hızlı ve yüksek oranlarda yapılması gerekiyor.

Keza kredilerin uygun koşullarda ve uzun vadeli kullandırılması çok önemli. Bunun gerçekleşmesi, içinden geçtiğimiz zorlu koşullarda sanayicilerimizin elini bir nebze de olsa rahatlatacaktır.

Öte yandan günlük 4 milyar lira olan reeskont kredi limitinin artırılmasını da son derece önemli görüyoruz. İş dünyasının sürdürülebilir büyümesi ancak uygun maliyetli ve erişilebilir finansman koşullarıyla mümkün. Önümüzdeki dönemde faiz indirim sürecinin üstte de vurguladığımız üzere hızlı ve istikrarlı biçimde devam etmesini arzu ediyoruz."