Ekonomi Köşesi'nden merhaba...

Brent petrolün varil fiyatı 105 dolar bandında...

Rusya-Ukrayna hattından gelen açıklamalar piyasalarda kısmi rahatlama yaratırken, Hürmüz Boğazı'ndaki belirsizlikler küresel enerji arzına ilişkin endişeleri canlı tutuyor.

Peki, dünyanın bir başka köşesinde yaşanan gerilimin faturasını Türkiye'deki üretici, esnaf ve tüketici neden ödüyor?

Yanıt: Enerji...

Petrol yalnızca akaryakıt istasyonlarını ilgilendiren bir emtia değil.

Üretimden taşımacılığa, depolamadan dağıtıma kadar ekonominin pek çok alanında maliyet hesabında önemli bir yere sahip.

Dışarıda petrol yükseliyor, içeride maliyet büyüyor!

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı verilerine göre Türkiye, 2025 yılında 6,68 milyon ton ham petrol üretirken 31,94 milyon ton ithalat yaptı.

Bu verilerden yola çıkarak üretim ve ithalat miktarları birlikte değerlendirildiğinde, Türkiye'nin yüzde 83 oranında ham petrol ithalatına bağımlı olduğu sonucuna varılmaktadır.

Türkiye'nin üretilebilir rezervi son açıklanan rakamlara göre yaklaşık 70 milyon tondur.

Bu tablo, ham petrolde dışa bağımlılığın boyutunu açıkça ortaya koyuyor.

Petrolün pahalanması ithalat faturasını artırabilir, taşımacılık maliyetlerini yükseltebilir ve üreticinin giderlerini büyütebilir. Ancak etkinin boyutu döviz kuruna, vergilere ve fiyatlama koşullarına da bağlı.

Yani mesele yalnızca petrolün kaç dolar olduğu değil, Türkiye'ye kaça mal olduğu!

Dünya Gazetesi'nin haberinde yer alan konu dikkatimi çekti.

Enerji güzergâhlarının korunması için uluslararası işbirliği çağrısı vardı.

Suudi Arabistan'ın petrol şirketi Aramco'nun CEO'su Amin Hassan Nasser, küresel ham petrol arzındaki sıkışıklığa ve ticari stoklardaki azalmaya dikkat çekmiş.

Nasser'e göre Hürmüz Boğazı'ndaki belirsizliklerin sürmesi, enerji piyasaları üzerindeki baskıyı artırabilir.

Nasser, "Dünyanın bağımlı olduğu enerji altyapısının ve enerji nakil güzergâhlarının korunması, uluslararası toplumun ortak çabalarını gerektirir" demiş.

Çünkü enerji nakildeki aksama, küresel fiyatları etkileyebiliyor. Bu etki de enerji ithalatçısı ülkelerin maliyet hesaplarına yansıyabiliyor.

Gelelim enflasyona...

TÜİK'in 5 Ekim 2026'da açıkladığı verilere göre eylül ayında TÜFE yıllık yüzde 29,73, aylık yüzde 1,84 arttı.

Aynı verilerde ulaştırma grubundaki yıllık artış yüzde 35,10, konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar grubundaki artış ise yüzde 39,99 olarak açıklandı.

Yİ-ÜFE yıllık yüzde 27,38 artarken, üretici fiyatlarında enerji grubundaki yıllık yükseliş yüzde 30,82 olarak gerçekleşti.

Elbette enflasyondaki artışların tamamını petrol fiyatlarıyla açıklamak doğru olmaz. Her harcama grubunda farklı maliyetler, fiyatlama davranışları ve ekonomik koşullar etkili.

Ancak enerji maliyetlerindeki yükseliş, üreticinin kâr marjını daraltabilir veya tüketici fiyatlarına yansıyabilir.

Hangi etkinin ne ölçüde ortaya çıkacağı ise sektöre ve piyasa koşullarına bağlı...

Asıl mesele, dış şoklara karşı dayanıklılık.

Küresel petrol fiyatlarını kontrol edemeyebiliriz. Ancak bu fiyatların ekonomimiz üzerindeki etkisini azaltacak adımlar atabiliriz.

Enerji kaynaklarını çeşitlendirmek, yenilenebilir yatırımları artırmak, sanayide verimliliği geliştirmek ve üretimde katma değeri yükseltmek bunların başında geliyor.

Üstelik maliyet artışları herkesi aynı ölçüde etkilemiyor. Finansmana erişimi güçlü şirketlerle nakit akışı bozulan küçük işletmelerin dayanıklılığı farklı.

Gelirinin büyük bölümünü gıda, ulaşım ve barınmaya ayıran haneler de yeni maliyet dalgalarını daha ağır hissedebiliyor.

Bu nedenle enerji fiyatları yalnızca uluslararası piyasalardaki günlük değişimlerden ibaret değil. Konu aynı zamanda rekabet gücü, gelir dağılımı ve vatandaşın satın alma gücü meselesi.

Petrol bugün yükselir, yarın gerileyebilir. Ancak enerji ithalatına bağımlılığın yarattığı yapısal riskler günlük fiyat hareketleriyle ortadan kalkmaz.

Asıl soru şu:

Türkiye, küresel enerji fiyatlarındaki dalgalanmalardan daha az etkilenen bir ekonomik yapıyı ne ölçüde geliştirebilir?

Çünkü mesele petrolün bugün kaç dolar olduğu değil...

Yarın yeniden yükseldiğinde, ekonominin bu yükü ne kadar taşıyabileceği!