Ekonomi Köşesi'nden merhaba...

Bugün rotamızı Bursa'nın dağ yöresine çeviriyor, kiraz üreticisinin yaşadığı büyük çıkmazı ele alıyoruz.

*********

2025 kiraz sezonunu hatırlayın...

Kiraza adeta hasret kalmıştık.

Yaşanan büyük zirai don felaketi nedeniyle rekolte ciddi oranda düşmüş, piyasada ürün bulmak zorlaşmıştı.

Arzın azalmasıyla birlikte pazarlarda kiraz fiyatları rekor seviyelere çıkmış, iklim koşullarının etkisiyle kalite sorunları yaşanmış, nadir de olsa güve ve kurtlanma şikâyetleri gündeme gelmişti.

*********

Gelelim 2026 kiraz sezonuna...

Bu kez tablo tamamen tersine döndü.

Kiraz var...

Hem de bol...

Ancak üretici yine mutlu değil.

Çünkü bu kez sorun rekolte değil, fiyat!

Dalındaki alım fiyatlarının dibe vurması, artan işçilik giderleri ve pazardaki belirsizlik nedeniyle üretici ciddi bir ekonomik kriz yaşıyor.

"Dallarda kiraz kaldı, üreticiyi maliyet batırdı!" desek abartmış olmayız.

Tezgâhlar kirazla doldu.

Üretim geçen yıla göre neredeyse iki katına çıktı.

Ancak bolluk, üreticinin yüzünü güldürmedi.

Aksine, fiyatların düşmesi nedeniyle zarar büyüdü.

Bugün birçok üretici, ürününü toplatmanın bile ekonomik olmadığını söylüyor.

**********

Keles'e bağlı Gököz Mahallesi Muhtarı Sinan Yalçın ile kiraz sezonunu değerlendirdik.

Anlattıkları, aslında sektörün içinde bulunduğu tabloyu özetliyor.

İşçi yevmiyeleri günlük 1.600 ila 2.000 TL arasında değişiyor.

Buna karşın en tecrübeli işçi bile günde ortalama 60 kilogram kiraz toplayabiliyor.

*********

Bugünkü alım fiyatlarıyla bırakın kâr etmeyi, işçilik maliyetini bile karşılamak mümkün görünmüyor.

Üstelik en kaliteli kirazın üreticide gördüğü fiyat 30-40 lira bandında.

Oysa sezon öncesinde beklenti 70-80 lira seviyesindeydi.

Pazarda tüketici 80 liraya kiraz alırken, üretici ürününü neredeyse maliyetinin altında satmak zorunda kalıyor.

*********

Sinan Yalçın'ın dikkat çektiği bir başka konu ise ihracat fiyatları!

İddiasına göre, Afyon bölgesinde ihracatlık birinci sınıf kirazın kilogramı yaklaşık 38 liradan alınıyor.

Üreticiler, fiyatların bazı alıcılar tarafından birlikte hareket edilerek aşağı çekildiğini öne sürüyor ve bu konuda Rekabet Kurumu'na başvurular yapıldığını ifade ediyor.

*********

Ürün bekleyemiyor.

Dalda kalırsa çürüyor.

Toplanmazsa gelecek yılın verimini de olumsuz etkiliyor.

Toplansa zarar...

Toplanmasa ayrı zarar...

Üretici tam anlamıyla iki arada bir derede kalmış durumda.

*********

Dahası, bugün sadece fiyat sorunu da yaşanmıyor.

Pazarda alıcı bulmak da giderek zorlaşıyor.

Kabzımallar depolarının dolduğunu söyleyerek yeni ürün almak istemiyor.

"Toplamayın!" diyenler bile var.

Yani mesele artık yalnızca düşük fiyat değil.

Ürünü satacak pazar da bulunamıyor.

*********

Tam da bu nedenle;

"Kiraz üreticisi artık fiyat değil, pazar arıyor!"

Belki de sezonun en çarpıcı özeti bu.

*********

Velhasıl...

Geçen yıl kirazı pahalı olduğu için yiyememiştik.

Bu yıl ise, kiraz bol ama üretici kazanamıyor.

Tüketicinin uygun fiyata kiraz yemesi elbette sevindirici.

Ancak üreticinin zarar ettiği bir üretim modeli sürdürülebilir değil.

Üretici, kendisinden düşük bedelle alınan ürünün yüksek fiyatlarla ihraç edilmesine tepki gösteriyor.

Bir tarafta bolluk...

Diğer tarafta zarar...

Asıl sorun ise üretim değil, pazarlama zinciri.

Üretici emeğinin karşılığını alamadığı sürece, bugün dalında kalan kirazın yarın ağaçta kalmama ihtimali de büyüyecek.

Tam da bu noktada akıllara şu soru geliyor:

Dağ yöresindeki kiraz üreticisinin en büyük çıkış yolu kooperatifleşme olabilir mi?

Çünkü güçlü üretici, ancak güçlü pazarlama ağıyla ayakta kalabilir.

Ne dersiniz?

***
Not: Yazımda kullandığım kiraz fotoğrafını benimle paylaşan Dağ yöresi Gököz Köyü'nden sevgili Naime Sevim'e katkısı için teşekkür ederim.
****