Çocukluğu kozaların, tırtılların ve dut yaprakları içinde geçmiş biriyim. Büyükbabam ve dayılarım Bursa İpeğine büyük katkı sağlamıştır.

'Kültür Sanat' köşemizde, kentimizin saymakla bitiremeyeceğim güzelliklerinden biri olan kozanın ipeğe dönüş hikâyesini paylaşmak istiyorum bu kez sizlerle...

Yazımda bu sanata hala emeğini sürdüren, Kültür ve Turizm Bakanlığı Geleneksel El Sanatçısı 60 yaşındaki Ertuğrul Şengünalp'e yer vereceğim. Ki gururla belirteyim, kendisi dayım olur. 

Dayı torpili kesinlikle yoktur ben de bilin isterim. Çünkü başarı ve emeğin torpili olmaz kanımca...

İngiltere Kraliçesi 2.Elizabeth'in, 2008 yılında yaptığı Bursa ziyareti sırasında hayran kaldığı ve namı Japonya'ya kadar uzanan meşhur Bursa ipeğinin oluşum hikâyesi ile başlayalım öyleyse... 

Peki, sizce kozadan şık kumaşlara, şallara ve halıya kadar uzanan bu dönüşüm nasıl oluyor ve hangi uzman ellerde hayat buluyor?

İpek böceğini biraz tanıyalım...

İpek böceği, aslında bir nevi kelebektir... Dişi kelebek öncelikle yumurtalarını dut yaprakları üzerine bırakır. Ardından 10 günlük kuluçka dönemi sonrası larvalar çıkmaya başlar. Yedikleri dut yaprakları sonrası hızlı büyüyen tırtıllar, dört kez deri değiştirir ve 6 hafta sonrasında dönüşüme hazırdır.

Tırtıllar önce kozanın dış kısmını sonra kendi vücudunun etrafını örerek bir süre sonra görünmez olur. Eğer kendi haline bırakılırsa iki üç hafta içinde kelebek haline gelerek ördüğü kozayı parçalar ve dışarı çıkar. 

Bu yüzden kozayı parçalamadan kozalar sıcak suya atılır veya sıcak su buharına tutularak ipek kozaları elde edilir. 

Tırtıllar canlıyken bu işlemin yapıldığı algısının ise gerçeği yansıtmadığı ve kozaların kurutularak kazanlara atıldığı ise söyleniyor.

Ertuğrul Şengünalp de yarım asırdır ipeğin peşinde koşan 'Devdah' sanatının son temsilcisi...

Devdah nedir? Hemen açıklayalım... Dev kelimesindeki "dev" dev veya güçlü, "dah" ise koşmak anlamına geliyor. Devdahlıkta ipek bükümü yapılıyor.

Bursa Muradiye'de yaşayan ve bu sanatı dedelerinden ve babasından öğrendiğini belirten Şengünalp, 7 yaşında başladığı mesleği bugüne kadar getirdi. Her gün 20 metre uzunluğundaki atölyesinde 6 saat mesai yapan ipek aşığı sanatçı, ham ipekten ip üreterek günde 15 kilometre koşuyor.

Devdahhanede yapılan bu meşakkatli işlemlere başlamadan önce, geceden suya bırakılan ipekler, sabah üzerine vurularak suyu tamamen çekmesi sağlanıyor.

'Ceğre' adı verilen ahşaba sarılı ham ipek, kuzu kemiğine ve çarka bağlanarak maraton koşusu başlıyor. Sonrasında İpek temizlenmiş parlatılmış kuzu kemiğine bağlanıyor.

Yanlış duymadınız kuzu kemiği...

Böylelikle ipin kolay kayması sağlanıyor. Bir diğer adımda ise tezgâhın arkasında bulunan çark güçlü bir şekilde çevrilerek yapılacak işe göre ipliğe kat sayısı veriliyor. Katlama işlemi bitince iplikler arşına sarılıyor ve boyamaya hazır hale geliyor.

2018 yılında düzenlenen ahilik yarışmasında Bursa'nın ahi sanatçısı olan Devdah Ertuğrul Şengünalp, Bursa Büyükşehir Belediyesi katkılarıyla şehir dışında düzenlenen Kültür ve Sanat Festivallerinde de kentimizi gururla temsil etmenin mutluluğunu yaşıyor.

Hatta bu festivallerden birinde, festivale katılım sağlayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, Şengünalp'in sanatına hayran kaldığı ve endişesini dile getiren devdah sanatçısına da "Bu meslek bitmemeli" ifadelerini kullandığı öğrenildi.

En büyük isteği ise gururla ve severek yaptığı bu sanatın son temsilcisi olduğu için mesleği öğrettiği oğlunun imkân verilmesi halinde devam ettirebilmesi. 

Bunun için de hatırı sayılır isimlerden destek gerekiyor...