Yargıtay'dan önleme araması kararı! Polis her yerde arama yapamayacak

Yargıtay'ın uyuşturucu madde ticareti suçlamasıyla yargılanan iki sanığa ilişkin dosyada verdiği karar, kolluk kuvvetlerinin önleme araması yetkisine yönelik önemli kriterleri yeniden gündeme getirdi. Yüksek Mahkeme, arama kararının sınırlarının belirsiz bırakılamayacağına dikkat çekerek, hukuka aykırı aramayla elde edilen delillerin mahkumiyete dayanak oluşturamayacağını değerlendirdi.

Yargıtay mahkumiyet kararını bozdu, sanıklar beraat etti

Olay, polis sorumluluk bölgesinde gerçekleştirilen bir uygulama sırasında yaşandı. Kolluk kuvvetlerinin yaptığı aramada iki kişi, uyuşturucu madde ticareti yapmak suçlamasıyla gözaltına alındı. Şüpheliler hakkında açılan davada Ağır Ceza Mahkemesi, sanıkların mahkumiyetine karar verdi.

Sanık avukatlarının temyiz başvurusu üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 10. Ceza Dairesi, aramanın dayanağı olan önleme arama kararının kapsamını değerlendirdi. Yapılan incelemede, arama kararının hukuki sınırlarının yeterince belirgin olmadığına dikkat çekildi ve mahkumiyet hükmü bozuldu.

Dosyayı yeniden ele alan Ağır Ceza Mahkemesi, sanıkların üzerlerine atılı suçu işlediklerinin sabit olmadığı gerekçesiyle beraat kararı verdi. Cumhuriyet savcısının bu karara yönelik temyiz başvurusu da Yargıtay tarafından incelendi.

"Polis sorumluluk bölgesinin tamamında arama yapılamaz"

Yargıtay 10. Ceza Dairesi, Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği'nin 20/2-a maddesini hatırlatarak önleme arama kararlarında bulunması gereken unsurları sıraladı.

Buna göre kararda aramanın yapılacağı yerin, zamanın, sebebinin, konusunun ve kapsamının açıkça gösterilmesi gerekiyor. Yüksek Mahkeme, yalnızca polis sorumluluk bölgesinin tamamını kapsayan soyut bir ifadeyle önleme araması kararı verilemeyeceğini belirtti.

Kararda, bu şekilde düzenlenen bir kararın dayanak gösterilerek polis sorumluluk bölgesinin tamamında arama yapılmasının da hukuka uygun olmayacağına işaret edildi.

Yargıtay, bu tür aramalar sonucunda elde edilen delillerin hukuka aykırı olması nedeniyle mahkumiyet hükmüne esas alınamayacağını değerlendirdi. Sanıkların beraatine ilişkin yerel mahkeme kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşan Daire, cumhuriyet savcısının temyiz itirazlarını reddederek hükmü oy birliğiyle onadı.

Önleme aramasında suç ve kapsam sınırı da önemli

Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 2023 yılında verdiği başka bir kararda da önleme aramasının hangi suçları kapsadığına ilişkin önemli bir değerlendirme yapmıştı.

Söz konusu kararda, önleme araması izninin belirli suçlarla sınırlandırılması halinde arama sonucunda elde edilen delillerin yalnızca kararda belirtilen suçlar bakımından kullanılabileceği vurgulanmıştı. Başka bir ifadeyle, belirli suçların önlenmesi amacıyla verilen arama kararı, kapsamı dışında kalan farklı bir suçun delillerini elde etmek için kullanılamıyor.

Bu kapsamda, 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nda yer alan suçların önlenmesi amacıyla verilen arama kararı sırasında bulunan uyuşturucu maddelerin, uyuşturucu madde ticareti suçunun delili olarak değerlendirilemeyeceği belirtilmişti.

Önleme araması kararını kim veriyor?

Önleme araması, suç işlenmesinin önlenmesi ve kamu güvenliğinin korunması amacıyla gerçekleştirilen bir uygulama olarak düzenleniyor. Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu kapsamında bu aramanın yapılabilmesi için kural olarak sulh ceza hâkiminin kararı gerekiyor.

Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde ise kanunda belirtilen şartlar çerçevesinde illerde vali, ilçelerde kaymakam tarafından yazılı emir verilebiliyor. Dolayısıyla kolluk kuvvetlerinin kendi inisiyatifiyle, gerekli yasal karar veya emir olmadan önleme araması yapması mümkün değil.

Önleme araması kararının kapsamı da yetkinin sınırlarını belirliyor. Bu karar, konutlarda ve özel iş yerlerinde genel bir arama yapılmasına izin vermiyor. Aramanın hangi yerlerde ve hangi koşullarda gerçekleştirilebileceği, ilgili mevzuat hükümleri ve kararın içeriğiyle sınırlı bulunuyor.

Yargıtay'ın son kararı, önleme aramalarında yalnızca yetkili makamdan karar alınmasının yeterli olmadığını; bu kararın nerede, ne zaman, hangi gerekçeyle ve hangi kapsamda uygulanacağının da açıkça belirtilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.