Suriye'nin kaderi onların atacağı imzada

Türkiye'nin Suriye konusunda yıllardır gündeme getirdiği "siyasi çözüm" için müzakereler başladı. Suriye'de çözümün tarafı olarak gösterilen ülkelerin Dışişleri Bakanları Avusturya'nın başkenti Viyana'da buluştu. ABD, Rusya, Türkiye ve Suudi Arabistan Dışişleri Bakanları'nın katıldığı görüşmeye İran Dışişleri Bakanı ise davet edilmedi. İran'ın Suriye'de çözüme yönelik önerilerini Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov aktardı.

HOTEL IMPERIAL'DE ÜÇLÜ ZİRVE
Viyana'da Hotel Imperial'de gerçekleştirilen zirve öncesinde Dışişleri Bakanı Feridun Sinirlioğlu, ABD Dışişleri Bakanı John Kerry ve Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Adil el-Cübeyr ile biraraya geldi. Detaylı istişarelerde bulunulan üçlü görüşme sonrasında herhangi bir açıklama yapılmadı.

ESED GÖRÜŞMESİNİ ANLATTI
Zirve Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov'un da katılımıyla öğleden sonra sürdü. Lavrov, Esed ile hafta başında Moskova'da yapılan görüşme hakkında mevkidaşlarını bigilendirdi. Esed'in siyasi müzakerelere yaklaşımı, Suriye'deki tablo, "Esed'li geçiş"in ardından ülke yönetimini terketmesi beklentilerine karşı tutumunu aktardı.

ANKARA SALDIRISI HATIRLATILDI
Suriye'deki terörist unsurlardan en çok etkilenen ülkenin Türkiye olduğu da zirvede vurgulandı. IŞİD'in Ankara'daki bombalı saldırısında 100 kişinin hayatını kaybettiği, PKK'nın saldırılarında da Doğu ve Güneydoğu'da çok sayıda şehit verildiği ve terörle mücadelesi hatırlatıldı.
Ürdün Dışişleri Bakanı Nasır Cudeh, Avusturya Dışişleri Bakanı Sebastian Kurz ile de bir süre görüştü.

SİNİRLİOĞLU LAVROV'LA GÖRÜŞTÜ
Dışişleri Bakanı Sinirlioğlu, toplantı sonrasında Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ile görüştü. Basına kapalı yaklaşık yarım saat süren görüşme sonrası açıklama yapılmadı. Görüşmenin ardından Bakan Sinirlioğlu, Türkiye'ye dönmek üzere otelden ayrıldı.

Saddam sonrası gibi olmasın
ABD, Rusya'nın "Esed giderse yerine radikal örgütler gelir" tezini onaylıyor. Irak ve Libya örneğinde Saddam ve Kaddafi'nin gidişinin ülkeyi rahatlatmadığı, sorunları daha da içinden çıkılmaz hale getirdiği deneyiminden hareketle ABD'nin Esed'li geçişe olumlu baktığı ancak Esed'in nihai olarak yönetimden çekilmesi noktasında ısrarcı olduğu belirtiliyor. Müzakerelerin kilit maddelerinden birini de Esed'in geleceği oluşturuyor. Çoğunluğun ülke yönetimini terketmesini istediği Esed'in konumunun ne olacağının geçiş yönetiminde planlanması, sembolik bir devlet başkanı olarak kalması yahut bir başka ülkeye sığınması, savaş suçlarından yargılanıp yargılanmayacağı gibi konular da masada.

Demokratik Suriye'de hemfikiriz
Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Adil el-Cubeyr, Viyana'da yapılan Suriye görüşmelerinin ardından yaptığı açıklamada, Rusya ile Esed'in siyasi geleceği konusunda fikir ayrılıklarının sürdüğünü ancak görüşmelere devam edeceklerini bildirdi. Yaklaşık iki saat süren görüşmenin ardından gazetecilere kısa açıklamada bulunan Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı el-Cubeyr, "Hepimiz, toprak bütünlüğünü sağlamış, terörden arındırılmış, tüm Suriyelilerin eşit haklara sahip olacağı demokratik bir Suriye için çalışma konusunda hemfikiriz. Bu konuda hiçbir görüş ayrılığı yok" şeklinde konuştu.

İran ve Mısır da katılsın
Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Suriye krizini çözüm çabalarında İran ve Mısır'ın da yer alması gerektiğini ifade etti. Lavrov, "Önümüzdeki dönemde yapılacak görüşmeler, bölgedeki İran ve Mısır'ı da içine alan daha kapsamlı bir formatta olmalıdır" dedi. Toplantı öncesinde "Suriye Devlet Başkanı Beşar Esed gitmelidir" diye dedikodular dolaştırıldığını ve bunun doğru olmadığını dile getiren Lavrov, "Henüz yayılan bir dedikodu duydum Esed'in bir zaman periyodunda istifa edeceği şeklinde. Böyle bir şey yok" diye konuştu. Öte yandan İran, yeni başlayan kara harekatı çerçevesinde Suriye'deki asker sayısını artıracağını açıkladı.

Bakan Sinirlioğlu tek tek anlattı

Zirvede Sinirlioğlu'nun anlattığı Türkiye'nin hassasiyetleri 5 maddede ön plana çıktı:

1 Esed eninde sonunda gitmeli: Türkiye'nin "Esed'li geçiş" formülüne sıcak bakmadığı vurgulanırken, bununla beraber bu formülün genel kabul görmesi halinde Esed'e 6 ay süre tanınması, bu sürenin ardından Esed'in ülke yönetimini sivil halka devretmesi noktasında güvence verilmesi istendi.
2 Müttefiklerimizin PYD işbirliğini doğru bulmuyoruz: Türkiye'nin terör örgütü olarak kabul ettiği PYD'nin bölgede çözümün bir parçası olarak sunulmasına yol açan işbirliği adımlarından duyulan rahatsızlık açıkça iletildi. Gerek ABD, gerekse Rusya'nın Türkiye'nin dost ve müttefikleri olarak Türkiye'yi tehdit eden bu örgüte her türlü silah ve mühimmat yardımları ve siyasi yardımları olumlu algılamasının mümkün olmayacağı vurgulandı. Bu silahların Türkiye'ye doğrulması durumunda müsamaha gösterilmeyeceğinin altı çizildi. Geçmişte ABD'nin gönderdiği bazı silahların IŞİD'in eline geçtiği anımsatılarak, bu konuda daha hassas olunmasının önemine işaret edildi. Görüşmede, PYD'nin PKK ile ilişkisi de kanıtlarıyla anlatıldı.

3 Halep'teki çatışmaların yaratacağı olası göç dalgasına karşı önlem ve ortak sorumluluk vurgusu: Halep'in çeşitli noktalarında çatışmaların artmasıyla birlikte Suriye'den Türkiye'ye yönelecek olası göç dalgasından duyulan endişe iletildi. Göç dalgasına karşı daha önce zikredilen güvenli bölge ve Suriye'den göç konusunda diğer ülkelerin de sorumluluk üstlenmesi gerektiği noktasındaki hassasiyet vurgulandı.
4 Cerabluz-Azez hattında güvenli bölge: Gerek Suriye'den göç dalgasını önlemek gerekse Türkiye sınırlarında PKK-PYD veya IŞİD hakimiyetini kırmak amaçlı gündeme getirilen Cerabluz-Azez hattında güvenli bölge oluşturulmasının önemi anlatıldı. ABD ile Türkiye'nin üzerinde anlaştığı güvenli bölge, Türkiye'nin kırmızı çizgisi olarak ilan edilen PKK-PYD'nin ya da IŞİD'in Fırat nehrinin batısındaki bu alanı kontrol altına almasını engellemek amaçlı gündeme gelmişti. Cerabluz-Azez hattında yaklaşık 100 kilometrelik bir alanda 40 km derinliğinde bir güvenlik bölgesi oluşturularak bu bölgenin uçuşa yasak bölge ilan edilmesi, buraya yönelecek olası tehdide karşı güvenliğin Türkiye'nin sınırdan uzun menzilli silahlarla ABD'nin ise uçaklarla sağlayacağı ifade ediliyordu.
5 Operasyonlar Türkiye sınırını tehdit etmemeli: Başta Rusya olmak üzere Suriye'de hava operasyonu yapan ülkelerin Türkiye'nin hava sahası ihlalleri konusundaki hassasiyet bir kez daha vurgulanırken, Suriye'den yönelen tehdit karşısında değişen angajman kuralları hatırlatıldı. Olası bir çözümün Türkiye sınırını tehdit etmemesi noktasında müttefiklerden hassasiyet beklendiği kaydedildi.

Görüş ayrılığı hala aşılamadı

ABD Dışişleri Bakanı John Kerry, Suriye Devlet Başkanı Beşşar Esed'in iktidarda kalmasının barışı neredeyse imkansız hale getirdiğini, bu konuda çok sayıda ülkenin, Avrupa'nın büyük bölümünün, Rusya ve İran'dan farklı düşündüğünü söyledi. Kerry, Esed'in iktidardan gitmesi konusunda Rusya ile görüş ayrılıklarını aşamadıklarını belirtti. John Kerry, çözüm için görüşmeleri gelecek hafta cuma günü daha fazla sayıda ülkenin katılımıyla sürdürmek istediklerini ve masada İran'ın olmayacağını açıkladı.

GÜVENLİ BÖLGE MASAYA GELDİ
Öte yandan ABD yönetiminin Suriye'de güvenli bölge kurulmasını yeniden değerlendirmeye başladığı ve Beyaz Saray'da bu konuda bir çalışma toplantısı yaptığı iddia edildi. Ulusal Güvenlik Danışmanı Susan Rice başkanlığında yapılan toplantıda savunma, dışişleri ve diğer birimlerden Türkiye ve Ürdün sınırında uzanacak olası güvenli bölgeler için görüş istendi.
Esed'li geçişe hayır
Suriye Muhalif Güçler Koalisyonu, Esed'in herhangi bir aşamada mevcudiyetinin kesinlikle kabul edilmez olduğunu" açıkladı. Açıklamada ayrıca, "Suriyeliler 350 bin kişinin ölümüne neden olan bir suçlunun yeniden Suriye'yi yönetmesine izin vermedi, vermeyecek" ifadesine yer verildi.