Sultan Alparslan'ın mezarı bulundu mu?

Merv kentindeki Selçuklu Sultanı Alparslan'ın türbesini ortaya  çıkarmaya yönelik yürütülen kazı çalışmalarının eş başkanlarından Selçuk  Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Osman Eravşar, 11. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül ile Türkmenistan  Devlet Başkanı Gurbanguli Berdimuhamedov arasında Sultan Alparslan'ın Mezarının  Bulunması ve Türbe İnşası Projesi protokolünün imzalandığını hatırlattı.

KAYNAKLAR CUMA CAMİİ'Nİ İŞARET EDİYOR
 
Projenin, TİKA bünyesinde yürütüldüğünü anımsatan Eravşar, Sultan  Alparslan'ın mezarının bulunması ve türbe inşası projesi kapsamında  görevlendirildiğini söyledi.

  Çalışmalara Merv'de yüzey araştırması yaparak başladıklarını anlatan  Eravşar, Sultan'ın kabrinin nerede olduğuna dair Ortaçağ kaynaklarını  incelediklerini bildirdi.

Eravşar, bilimsel çalışmalar ışığında elde edilen verileri  derlediklerini belirterek, şöyle devam etti: "Bizden önceki heyet beş farklı nokta belirlemiş. Görevi devralınca  önceki çalışmaları okuduk, gelinen noktada yapılanları anlamaya çalıştık. 'Acaba  neresi olabilir' diye sorduk, kendi içimizde tartıştık. Aslında Ortaçağ  kaynakları açık şekilde şunu söylüyor; 'Sultan Alparslan bir Cuma Camii'ne  defnedildi. Dönemin kaynakları Sultan'ın cenazesinin Merv'e getirilip, Cuma  Camii'ne defnedildiğini gösteriyor.  Bu bilgiden hareketle bizim yaklaşımımız şu  oldu; 'Acaba hangi Cuma Camisi'nde mevta bulunuyor? Çünkü Merv'de üç tane Cuma  Cami'si olduğu biliniyor. Bunlardan birisi Beni Mahan Cuma Camisi, diğeri  Mescid-i Atik ve bir diğeri de Macan Cuma Cami'sidir."

İKİ FUTBOL SAHASI ALANDA ARANIYOR

Prof. Dr. Eravşar, Selçukluların Merv'i fethettiğinde Gavur Kale ve  Beni Mahan Cuma Camisi'nin bulunduğu bölgenin terk edildiğini ifade ederek,  sözlerini şöyle sürdürdü:

"1992-2001 yıllarında İngilizler kazı çalışması yapmış. Onların  topladıkları bilgilere göre Gavur Kale'nin sadece sanatkarların yerleştiği iskan  olmadığını anlıyoruz. Bu bilgiler Beni Mahan Cuma Camisi'nin 10. yüzyılda  kullanılmadığını, terk edildiğini gösteriyor. Türkmen bilim adamı Tirkeş  Hocaniyazov, kazı araştırmaları yapmış ve Beni Mahan Camisi'nin planını tam  olarak kazılar sonucunda ortaya koymuş. Bilinen bir yapı, türbe orada olsaydı,  Hocaniyazov bunu görürdü. Diğer cuma camisi Mescid-i Atik (Köhne Mescid) yine  aynı nedenlerle 10. yüzyılın başında terk edilmiş. Geriye bir tek cami kalıyor o  da Macan Cuma Cami'sidir. Bu cami Merv'in merkezinde Sultan Sencer Türbesi  yakınında bulunuyordu. Moğol istilası sırasında tahrip olmuş, Harzemşahlar  döneminde yeniden bazı bölümleri yapılmış. Bu caminin sınırlarını belirlemek  mümkün değildi. Yaklaşık iki futbol sahası büyüklüğünde bir alanı kapladığını  düşünüyoruz. Avlusu ile oldukça büyük bir yapı."

RUS BİLİMADAMLARI DA ARAMIŞ

"Buraya ilişkin 19. yüzyılda Çarlık Rusya'sında bilimler akademisinden  Yukovski, Merv anıtları hakkında araştırma yapıyor" diyen Eravşar, şunları  söyledi:

"O da 'Alparslan'ın mezarı neredeydi' diye soruyor. O da bizim  gittiğimiz yoldan giderek, Sultan Alparslan'ın mezarının Macan Cuma Camisi'nin  içinde olduğunu belirtiyor. bugün alanın üzeri toprakla kaplanmış, değişik  kümeler ve yığınlar var. Bölgede geçmiş yıllarda Rusların yaptığı kazılarda ve  Sultan Sencer Türbesi'nde yapılan restorasyonlar sırasında çok ciddi tahribatlar  yapılmış. Ayrıca burada yapılan araştırma ve çalışmaların da düzenli bir kaydı  tutulmamış. Elimizde bunlarla ilgili herhangi bir bilgi bulunmuyor."

TÜRBE MAHAN CAMİİSNDE

  Eravşar, şu bilgileri verdi: "Alanın içerisinde dört farklı nokta belirlendi. Türkmen bilim  adamlarının önerdikleri bölgeler de vardı. Alanın güney doğu kısmında  yoğunlaştık. Çalışmalar sırasında bölgede bir önemli bir Selçuklu yapısına ait  olduğunu düşündüğümüz çini ve mimari parçalar ele geçirildi. Bunların içerisinde  bir kitabe parçası var ki bu bizi heyecanlandırdı. Ancak ne yazık ki kırılmış,  tahrip olmuş. İlerleyen yıllarda ve kazılarda bu kitabenin diğer parçalarını  bulursak, en azından bu yapının mimari kimliği ve türbenin bu yapının içerisinde  nerede olduğu sorusu cevaplanmış olur

Alparslan'ın türbesine çok yaklaştığımızı söyleyebiliriz. Şu an  için bunu söylemek zor. Çalışmalara başladığımız ilk günden itibaren doğru yerde  olduğumuzu düşünüyoruz. Türbeyi doğru yerde arıyoruz. Yanlış bir yerde olduğumuzu  düşündürecek bugüne kadar herhangi bir bilgiyle karşılaşmadık. Çalışmalarda  caminin zemin döşemelerini bulduk. dolayısıyla caminin içerisindeyiz ama neresindeyiz? Bu iki futbol sahası büyüklüğündeki alanda türbenin yerini  konumlandırmanız gerekiyor. Ayrıca alanın üzerinde yer yer 12 metre yüksekliğinde  toprak tabaka var. Bu şunu gösteriyor, bu yapı çok derinlerde. Öncelikli  hedefimiz türbeyi bulmak. Camiyi bulduk ve buranın belirli yerlerindeyiz. Türbe  nerede diye soruyu sorup belirli ipuçlarını arıyoruz."

Kazı Eş Başkanı Prof. Haşim Karpuz ise "Bizim ortaya koyduğumuz bulgular bize yön verecek  bilgilere sahip. 2015'te en azından türbeye ilişkin yeni bilgi ve bulgulara  ulaşacağımızı umut ediyoruz." diye konuştu.