Prof. Dr. Gündoğdu: Yangınların söndürülmesinden ziyade koruyucu önlemler almak daha önemli (ÖZEL HABER)

FADİME NİSA SAYAR / BURSADA BUGÜN

Marmaris'te çıkan orman yangınını söndürme çalışmaları yaklaşık 5 gün sürerken, ekipman yetersizliği iddiaları da tepkiyle karşılanmıştı. Peki, özellikle yaz aylarında ormanlarımızı tehdit eden yangınlar nasıl çıkıyor, yanan bölgelere daha sonra ne oluyor, vatandaşların ormanlık alanlarda nelere dikkat etmesi gerekiyor?

Bursa Teknik Üniversitesi Orman Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Ebubekir Gündoğdu, Bursada Bugün muhabirinin sorularını yanıtladı.

Türkiye'de çıkan orman yangınlarının yaklaşık yüzde 90'ının insan kaynaklı faktörlerle oluştuğunu belirten Prof. Dr. Gündoğdu, insanların ilköğretim düzeyinden itibaren orman yangınları ve sebepleri konusunda eğitilmesi gerektiğini vurguladı.

Gündoğdu ile yaptığımız röportajın detaylı şöyle;

- İnsan kaynaklı yangınlar nasıl çıkıyor, ormanlık bölgelerde nelere dikkat edilmeli?

"İnsan kaynaklı yangınlar üç ana başlıkta ele alınmaktadır; ihmal, dikkatsizlik ve kasıt. Türkiye'deki orman yangınlarının yaklaşık yüzde 90'ı bu etkenlerle yani insan kaynaklı çıkmaktadır. İnsan kaynaklı bu yangınlar, anız, çöp, bahçe atıkları vb. yakma esnasında rüzgarla ateşin yayılması, özellikle yol kenarlarında araba camlarından atılan sigara izmaritleri, doğaya atılan maden suyu vb. cam malzemenin mercek işlevi görmesi, arazide yakılan mangalın tam söndürülmeden bırakılması gibi etkenlerle olabilmektedir. Ayrıca özellikle rüzgarlı günlerde ormanlardan geçen enerji iletim hatları ve özellikle yüksek gerilim hatları yangınlara neden olan unsurlardandır. Bu hatların bakımlarının düzenli olarak yapılması gerekmektedir.

Son dönemde çıkan yangınların çoğu yerleşim yerleri yakınlarında özellikle de halkın rekreasyon talebi olan alanlarda çıkmaktadır. Bu durum da turizm alanlarında insan baskısını artırmakta ve yangın riskini çoğaltmaktadır."

YANGININ SÖNDÜRÜLMESİNDEN ZİYADE ÇIKMASINI AZALTACAK KORUYUCU ÖNLEMLER ALINMALI

"Orman yangınları çıktıktan sonra gerek hava halleri gerekse topoğrafik nedenlerle söndürülmesi oldukça zor olaylardır. Bu nedenle yangının söndürülmesinden ziyade çıkmasını azaltacak koruyucu önlemlerin alınması büyük önem arz etmektedir. Bu doğrultuda yangın sebeplerinin en önemlisi olan insan kaynağının bilinçlendirilmesi, ilköğretim düzeyinden başlayarak eğitilmesi önem arz etmektedir. Özellikle orman, doğa, arazi bilgisi olmayan vatandaşın yangına hassas orman alanlarını kullanırken sadece izin verilen alanları kullanması, bunun dışındaki araziye giriş-çıkışının yangına hassas dönemlerde belli günlerde kısıtlanması Kırmızı, Turuncu vb. meteorolojinin verdiği uyarıya benzer erken uyarı yapılması önem arz etmektedir."

- İnsan dışı faktörler orman yangınına nasıl sebep oluyor?

"Yangına sebep olan insan dışı faktörler olarak ise yıldırım kaynaklı olarak çıkan yangınları gösterebiliriz. Bu yangınlar daha çok yüksek rakımlarda gerçekleşmektedir."

- Yangınlar sonrasında birkaç yıl içerisinde bölgede kendiliğinden yeni bir ekosistem oluşuyor mu yoksa yüz yıllar boyunca ekolojik denge yok mu oluyor?

"Yangın sonrası ormanların rehabilitasyonu orman ekosistemlerinin sürdürülebilirliği açısından önem arz etmektedir. Bu nedenle yanan alanların doğal süksesyona izin verecek şekilde belli bir süre doğal gençleştirmeye bırakılması, gerektiği takdirde tohum ve fidan takviyesi yapılması gerekmektedir. Yanan alanlarda saf meşcereler (benzer türleri barındıran ormanlık alanlar) yerine karışık meşcereler (farklı türleri barındıran ormanlık alanlar) kurmak veya doğal maki vejetasyonunu desteklemek ekosistem açısından daha faydalı olacaktır."

YANGIN SONRASI 'EKOSİSTEM RESTORASYONU' BÜYÜK ÖNEME SAHİP

"Yanan sahalarda sadece ağaç toplulukları değil, orman ekosisteminin tamamı zarar görmüş durumdadır. Özellikle de yaban hayatı kısa vadede yangınlardan çok olumsuz şekilde etkilenmekte, binlerce yaban hayvanı can vermektedir. Bu sebeple yangın sonrası yapılacak rehabilitasyonun "ekosistem restorasyonu" şeklinde olması özellikle yaban hayvanı türleri için büyük öneme sahiptir. Bu sebeple yanan alanların tümü aynı metot ve karar mekanizmasıyla yenilenmemeli, alana özgü, habitata özgü kararlar alınmalıdır."

- Uludağ'da en son büyük çaplı bir yangın ne zaman oldu, yangın sırasında ve sonrasında neler yapıldı?

"Uludağ'ın güney yamaçları yangına karşı daha hassas olup, genellikle her yıl birkaç küçük ölçekli yangın çıkmakta ve söndürülmektedir. En son 2022 yılı Nisan ayında Karaislah mevkiinde bir yangın çıkmış, yaklaşık 160 hektar bir alanda etkili olmuş ve söndürülmüştür."

- Üniversite olarak bilgilendirme ve bilinçlendirme amaçlı ne tür etkinlikler yapıyorsunuz?

"Bursa Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi olarak yangın ile ilgili çalışma yapan öğretim üyelerimiz, ulusal ve yerel basında görsel ve yazılı bilgilendirmeler yapmakta, bilimsel olarak yangın özelinde proje çalışmaları gerçekleştirmektedir. Bu konuda çalışmalar yapan öğretim üyelerimizden bazıları TÜBİTAK Bilim Kurulu'nda yer almaktadır. Orman Mühendisliği bölümü olarak Orman Koruma ve Yangın Ekolojisi derslerinde yetiştirdiğimiz öğrencilerimize yangın konusunda kapsamlı bilgiler vermekte, yanan sahalarda uygulama yaptırmaktayız."