Özel sektör çalışanları asgari ücret artışında bir zam beklemeli mi?

Asgari ücretin, 2023'te brüt 10 bin 8 lira, net 8 bin 506 lira olarak belirlenmesiyle birlikte gözler özel sektöre çevrildi. Yaklaşık 7 milyondan fazla çalışanı etkileyecek olan asgari ücret aynı zamanda yasal mevzuattaki birçok düzenlemede ölçü olarak kabul edilmesi bakımından her vatandaşı yakından ilgilendiriyor. Peki, maaşı asgari ücretliye yanaşan özel sektör çalışanları maaşlarını ben kaç asgari ücret alıyorum diye mi hesaplayacak? Asgari ücretli ile arasındaki makasın daraldığını düşünen özel sektör çalışanları işe küsebilir mi, verimlilikleri düşer mi? Bu durum firmaları nasıl etkiler, küçülmeye gidebilirler mi?

Yeminli Mali Müşavir Muhammet Bayram, Sosyal Güvenlik Müşavirleri Derneği Başkanı ve İstanbul Aydın Üniversitesi İnsan Kaynakları Yönetimi Bölümü Öğretim Görevlisi Emin Yılmaz, SGK Müşaviri, Emeklilik Danışmanı ve Bilirkişi Ali Duman ve Sosyal Güvenlik Uzmanı Reha Küçük ile konuştuk.

'BİREBİR YANSIYACAĞINI DÜŞÜNMESİNLER'

Bayram, "Özel sektör çalışanları gösterge olarak asgari ücret artışını kendilerine baz alabilirler ama birebir yansıtılacağını da düşünmesinler" diyor. Bayram, Mart ve Nisan aylarında emekli ve memur maaşlarına bir kez daha zam yapılabileceğini söylüyor ve devam ediyor:

"Bu zam artışı ile herkes asgari ücretli oldu. Asgari ücret, başlangıç ücretidir. Zaman içerisinde kıdeme göre artması gereken bir ücrettir. Özel sektör çalışanları maaşlarını hesaplarken kendilerine yapılan ulaşım ve yemek giderlerine de bakmalı."

'İŞVEREN, ÇALIŞANLARIN SOSYAL HAYATLARINI DESTEKLEMELİ'

Özel sektör çalışanlarının büyük bir kısmının sessiz istifa sürecinde olduklarını anlatan Bayram, "Yeni maaşlar ne olursa olsun kişi çalıştığı kuruma küsmeden, hakkaniyetli bir şekilde çalışmalı. Artan enflasyon karşısında önlemler hızlıca alınmamış olabilir. Bu durumda işverenler çalışana hibrit model, esnek çalışma saatleri sunarak sosyal hayatlarını destekleme yoluna gidebilir" diyor.

Sanayi ağırlıklı çalışan illerde işten çıkarmalar olabileceğini söyleyen Bayram, "Bu çıkartmalar asgari ücret artışı kaynaklı değil de dönemsel bazda olabilir" dedi.

'ÇALIŞANIN YETENEĞİ, İŞVERENİN İNİSİYATİFİ'

Sosyal Güvenlik Müşavirleri Derneği Başkanı ve İstanbul Aydın Üniversitesi İnsan Kaynakları Yönetimi Bölümü Öğretim Görevlisi Emin Yılmaz, özel sektör çalışanlarının maaşlarının Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'ne göre hesaplandığını söylüyor. Yılmaz, "Asgari ücrete kadar olan vergi kısmı, özel sektör ve kamu sektörü için kaldırıldı. Asgari ücret brüt 10 bin 8 lira, net 8 bin 506 lira oldu ve bunun üstü ise gelir vergisi ve damga vergisi kesintilerine girecek. Asgari ücrete bu sene için yüzde 54 zam geldi. Asgari ücret altında personel çalıştırmak yasak ama bunun üzerindeki maaş artışı hem kişinin yeteneklerine hem de işverenin inisiyatifine kalmış" diyerek, sözlerine devam etti.

Fabrikasyon ve otomasyon sistemleri olmayan fabrikalarda küçültmeye gidilmesinin düşük bir ihtimal olduğunu anlatan Yılmaz, "Firmalar ayakta kalabilmek için işçi çalıştırmak zorunda ama hizmet sektöründe bulunan basiretli işveren değilse ve gerektiğinde tedbir almadıysa bu tür sektörlerde çıkartmalar yaşanabilir" dedi.

MALİYETLER YÜKSELDİĞİ İÇİN İŞÇİ ÇIKARMALAR BAŞLADI

Küçük, özel sektörde de işverenlerin asgari ücrete bağlı olduğunu söylüyor. Asgari ücret rakamına kadar vergi istisnası olduğunu hatırlatan Küçük, makasın daralması ile özel sektör çalışanlarının küseceğini belirterek, "Dışarıda işsizler ordusu var" diyor ve ekliyor:

"Özel sektöre yüzde 40-45 oranında zam yapılacağını düşünüyorum. Maliyetler yükseldiği için işçi çıkarmalar da başladı. 31.12.2022 tarihiyle birlikte bir şehrimizde 10 binin üzerinde kişi işten çıkartıldı. Bunda kıdem tazminatı artışının da büyük etkisi var."

VERİMLİK DÜŞEBİLİR

Duman, yargı kararlarına göre özel sektör maaşlarının enflasyon oranında arttırılması gerektiğini hatırlatıyor. Asgariye yapılan yüzde 54 zammı öne sürerek, çalışanların aynı oranda zam isteyeceklerini dile getiren Duman, "Bu artış söz konusu olmazsa istihdamda kopmalar yaşanabilir. Makasın daralmasında da ara ücretle çalışanların asgari ücret seviyesine düşeceğini gösterir" diyor ve şöyle devam ediyor:

"Eğer işveren sadece enflasyon artışı yaparsa, 7 bin TL ile çalışana gelecek enflasyon farkı maaşını asgari ücretin altında bırakacak. Bu şekilde çalışanlar da önceki kıdemi, vasfı burada durumu maalesef negatif olarak etkileyecek. Bu kişilerin de verimliliği düşebilir bu da işten çıkartmalara sebebiyet verebilir."