MMO Bursa: İş kazalarında vahim artışlar var

MMO Bursa Şubesi, işçi sağlığı ve iş güvenliği mevzuatına, uygulama sorunlarına ve resmi verilere ilişkin tespitler içeren, iki yılda bir güncellenen İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Oda Raporu'nu yayımladı. MMO Bursa Şubesi Yönetim Kurulu Başkanı İbrahim Mart, "İş kazalarında vahim artışlar var" dedi.

Rapora göre, 2012-2015 yılları arasında iş kazası sayısı sürekli arttı. SGK verilerine göre iş kazaları 2015 yılında, 2012'ye göre yüzde 322,61 oranında artış gösterdi. İş kazası sayıları ile ölüm vakaları, 1996 yılı sonrasının doruğu düzeyine çıktı. En çok ölüm inşaat, taşımacılık ve madencilikte yaşandı. Öte yandan SGK'nin meslek hastalıklarına ilişkin verileri ise gerçeği yansıtmaktan çok uzak.

Mart, rapora ilişkin yaptığı değerlendirmede, Türkiye'de toplu iş cinayetlerine dönüşen iş kazalarının ve meslek hastalıklarının, sermayenin azami kâr hırsı ve emek aleyhine politikalardan kaynaklandığını vurguladı. Mart, kazalarda ve hastalıklarda yaşanan artışın nedenlerini ise şöyle sıraladı: "Neoliberal serbestleştirme, özelleştirme, sendikasızlaştırma, taşeronlaştırma, esnek/güvencesiz istihdam biçimleri, çalışma koşullarının ağır oluşu, kadın-genç-çocuk emeği sömürüsü ile kayıt dışı istihdam."

Mühendislik ve hekimlik dışlanıyor, Bakanlık kadroları ve işverenler kayırılıyor

2012 yılında çıkarılan İş Sağlığı Güvenliği yasasına ve yönetmeliklerin defalarca değiştirilmesine karşın kazaların ve iş cinayetlerinin artarak devam ettiğine dikkat çeken Mart, yasanın sorumlulukları işverenden çok uzmanlara ve hekimlere yüklediğini belirtti. Maliyetlerin düşürülmesi amacıyla iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin hizmet sürelerinin sürekli düşürüldüğünü kaydeden Mart, "Bu personelin ayda 8 dakika, 12 dakika, 16 dakika gibi sürelerle görev yaptığı işyerlerinde iş kazaları ve meslek hastalıklarının azalması mümkün değildir" dedi.

Mart açıklamasına şöyle devam etti:

"SGK her yıl, bir önceki yıl veya iki yıl öncesine dair iş kazaları ve meslek hastalıkları istatistiklerini yayımlamaktadır. Bu nedenle raporumuzda 2015 yılı verileri değerlendirilmiştir. 2016 yılı verileri açıklandığında raporumuz yine güncellenecektir. SGK verilerinin 5510 sayılı yasanın 4-1/a maddesi kapsamındaki "aktif sigortalılar" içindeki "zorunlu sigortalılar"ı kapsaması itibarıyla bu verilere göre yapılan birçok değerlendirmenin iş kazaları ve meslek hastalıklarına dair gerçekleri yeterince yansıtmayacağı da gözetilmelidir.

İş kazalarında sürekli artış var

SGK verilerine göre, 2012-2015 yıllarında iş kazası sayılarında sürekli artış görülmektedir. İş kazası sayısı 2012 yılında 74 bin 871; 2013 yılında 191 bin 389, 2014 yılında 221 bin 366, 2015 yılında 241 bin 547'dir. İş kazaları 2015 yılında bir önceki yıla göre yüzde 10,91 oranında; 2012'ye göre de yüzde 322,61 oranında artmıştır.

2015 yılında bin 252 iş kazası sonucu ölüm vakası vardır. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi (İSGM) verilerine göre de 2015 yılında iş kazalarında bin 730, 2016 yılında bin 970 emekçi hayatını kaybetti. 2017 yılının ilk dört ayında ise en az 586 işçi yaşamını yitirmiştir. SGK 2015 verilerinde hayatını kaybeden bin

252 kişinin 762'si (yüzde 60'ı) 50'den az işçi çalıştıran işyerlerinde, yani İş Sağlığı Güvenliği Kurulu kurulması zorunlu olmayan işyerlerinde çalışmaktaydı.

SGK 2013, 2014, 2015 verilerinde meslek hastalıklarından dolayı ölüm hiç yoktur! Ancak İSGM verilerine göre 2013'te en az 3, 2014 yılında en az 29, 2015 yılında en az 13 emekçi meslek hastalıklarından dolayı yaşamını kaybetmiştir.

İş kazası sayıları ile iş kazası ve meslek hastalığı sonucu ölüm vakaları 1996 yılı sonrasının doruğu düzeyindedir. Eurostat istatistiklerine göre de Türkiye, 100 bin çalışan başına ölümlü iş kazalarında Avrupa'da birinci sıradadır.

2015 yılı iş kazalarının faaliyet gruplarına göre dağılımında fabrikasyon metal ürünleri imalatı 19 bin 221 iş kazası ile birinci, bina inşaatı 15 bin 65 kaza ile ikinci, ana metal sanayii 12 bin 59 kaza ile üçüncü sırada yer almaktadır. Birbiri ile ilişkili faaliyet gruplarının birleşik yorumlanması durumunda ise; bina inşaatı, özel inşaat faaliyetleri ve bina dışı inşaat faaliyetlerini kapsayan inşaat sektörü 33 bin 361 (yüzde 13,81) kaza ile birinci sıradadır. Fabrik metal ürünler ile ana metal sanayi 31 bin 750 kaza (yüzde 13,15) ile ikinci; gıda ürünleri imalatı ile yiyecek ve içecek hizmeti faaliyetleri 22 bin 461 kaza (yüzde 9,95) kaza ile üçüncü; kara taşımacılığı ve boru hattı taşımacılığı ile taşımacılık için depolama ve destekleyici faaliyetleri 16 bin 21 kaza (yüzde 6,64) ile dördüncü sırada yer almaktadır.

Birbiri ile ilişkili faaliyet gruplarının birleşik yorumlandığında en fazla ölüm yaşanan faaliyet grupları sıralamasında inşaat sektörü 433 kişi (yüzde 41,45) ile birinci sırada; taşımacılık (kara, hava, su yolu, boru taşımacılığı ve taşımacılık için depolama ve destekleme faaliyetleri dahil) 190 kişi (yüzde 15,26) ile ikinci sırada; madencilik (kömür ve linyit çıkartılması, metal cevheri madenciliği, diğer madencilik ve taşocakçılığı) 79 kişi (yüzde 6,31) ile üçüncü sırada; perakende ve toptan ticaret 71 kişi (yüzde 5,67) ile dördüncü sırada; metal sanayi (fabrikasyon metal ürünleri ve metal ana sanayi) 60 kişi (yüzde 4,63) ile beşinci sırada yer almaktadır.

2015 yılındaki bin 252 ölüm vakasının 817'si 17 ilde gerçekleşmiştir. İş kazalarının yüzde 73,78'i,  ölüm vakalarının yüzde 65,26'sı 17 ilde gerçekleşmiştir.

İş kazası sonucu ölümlerin en yüksek olduğu 17 il sırasıyla; İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Konya, Kocaeli, Antalya, Adana, Mersin, Gaziantep, Denizli, Kayseri, Balıkesir, Hatay, Tekirdağ, Afyonkarahisar, Diyarbakır'dır. Hiç ölüm yaşanmayan il ise Bayburt olarak görünmektedir.

Meslek hastalıkları SGK istatistiklerinin en gayri ciddi yanını oluşturmaktadır. Dünyada iş kazaları oranı yüzde 44, meslek hastalıkları oranı yüzde 56'dır. FakatTürkiye'de iş kazaları oranının yüzde 99,998, meslek hastalıklarının ise on binde 2 oranında olması, SGK veri tabanının sorunlu yapısını göstermektedir. İller sıralamasının ilk beşi şöyledir: İstanbul 105 kişi, Zonguldak 90 kişi, Kocaeli 56 kişi, Ankara 46 kişi, İzmir 12 kişi!

2015 yılında kadınların en fazla iş kazası yaşadığı faaliyet grupları, gıda ürünlerinin imalatı (3 bin 930 kaza), yiyecek ve içecek hizmeti faaliyetleri (3 bin 137 kaza), tekstil ürünlerinin imalatı (2 bin 948 kaza), binalar ve çevre düzenlemesi faaliyetleri (2 bin 917 kaza), perakende ticaret (motorlu kara taşıtları ve motosikletler hariç) (2 bin 454 kaza), insan sağlığı hizmetleri (bin 993 kaza) giyim eşyalarının imalatıdır (bin 634 kaza). Bu yedi faaliyet grubunda yaşanan 19 bin 103 iş kazası, kadınların maruz kaldığı toplam 34 bin 625 iş kazasının yüzde 55,17'si oranındadır. Kadınların en fazla iş kazası yaşadığı iller sıralamasındaİstanbul 9 bin 754 iş kazası ile başı çekmekte, onu İzmir 3 bin 544 iş kazasıyla izlemekte ve sıralama Bursa 3 bin 82, Kocaeli bin 942, Antalya bin 872, Ankara bin 835, Tekirdağ bin 417, Manisa bin 376 şeklinde sürmektedir. Bu sekiz ildeki 24 bin 822 iş kazası, toplam 34 bin 625 şeklindeki kadın iş kazası sayısının yüzde 72'sini oluşturmaktadır."

Mühendisliğin ve hekimliğin alandan dışlandığını, uzmanların işverene bağımlı kılındığını vurgulayan Mart, "Gelinen vahim nokta göstermektedir ki, konu sermaye güçlerinin çıkarlarına göre değil, çalışanlardan yana sendikalar, üniversiteler, TMMOB, TTB'nin görüşleri ve kamusal denetim ekseninde çözümlenmeyi beklemektedir" ifadelerini kullandı.