Meğer nefes almıyormuşuz: Bursa'da hava kirliliği sınırın 5 katı çıktı

İstanbul Teknik Üniversitesi Avrasya Yer Bilimleri Enstitüsü'nden Özkan Çapraz tarafından hazırlanan araştırmada, 1996-2025 yılları arasındaki sıcaklık ölçümleri ve 2013-2025 döneminde beş farklı istasyondan elde edilen hava kirliliği verileri değerlendirildi. Çalışma, bazı bölgelerde hava kalitesinde iyileşme görülmesine rağmen Bursa'nın çevre ve halk sağlığı açısından önemli sorunlarla karşı karşıya olduğunu ortaya koydu.

BURSA'DA SICAKLIKLAR 1,74 DERECE ARTTI

Araştırmada öne çıkan bulgulardan biri, Bursa'nın uzun yıllara yayılan sıcaklık değişimi oldu. 1996-2025 döneminde kentte yıllık ortalama sıcaklık 15,4 derece olarak hesaplandı. Ölçümlere göre sıcaklıklarda her yıl ortalama 0,06 derecelik artış eğilimi belirlendi.

İncelenen dönemin en düşük yıllık ortalama sıcaklığı 1997 yılında 13,8 derece olarak kaydedilirken, en yüksek değer 2024 yılında 16,9 dereceye ulaştı. Böylece iki yılın ortalaması arasında 3,1 derecelik fark oluştu.

Sıcaklık artışının yalnızca yaz aylarıyla sınırlı kalmadığı da görüldü. Özellikle sonbahar aylarında yükseliş daha belirgin hale geldi. Eylül ve kasım aylarında yıllık 0,09 derece, ağustosta ise 0,07 derece artış eğilimi hesaplandı. Mayıs ayı dışında yılın bütün aylarında sıcaklıkların yükselme yönünde değiştiği belirlendi.

BURSA'DA HAVA KİRLİLİĞİ SINIR DEĞERLERİ AŞIYOR

Araştırmanın diğer önemli başlığı ise hava kirliliği oldu. Çalışmada, solunum yoluyla vücuda girebilen ve çapı 10 mikrometreden küçük olan PM10 parçacıklarının yoğunluğu incelendi.

Bursa merkezdeki ölçüm istasyonunda 2013-2025 yılları arasındaki ortalama PM10 değeri, metreküp hava başına 72,6 mikrogram olarak hesaplandı. Türkiye'de bu parçacıklar için yıllık ortalama sınır değer 40 mikrogram seviyesinde bulunuyor. Buna göre Bursa merkezde ölçülen uzun dönem ortalaması, sınır değerin yaklaşık 1,8 katına ulaştı.

KİRLİLİĞİN EN YÜKSEK OLDUĞU YIL 2015

Ölçümlere göre Bursa'da hava kirliliğinin en yüksek seviyeye ulaştığı yıl 2015 oldu. Bu dönemde yıllık ortalama PM10 yoğunluğu 104,7 mikrograma kadar çıktı. 2018 yılından itibaren belirgin bir düşüş yaşanırken, 2024 yılında ortalama değer 40 mikrogram seviyesine kadar geriledi. Ancak 2025 yılında kirlilik değerlerinin yeniden yükseldiği görüldü.

Araştırmada farklı bölgelerdeki değişimlerin aynı olmadığı da ortaya çıktı. Kent merkezinde zararlı parçacık yoğunluğu yılda ortalama 5,19 mikrogram azalırken, Beyazıt Caddesi'nde bu düşüş 3,6 mikrogram, İnegöl'de ise 2,63 mikrogram olarak hesaplandı.

KESTEL VE ÜNİVERSİTE ÇEVRESİNDE DİKKAT ÇEKEN ÖLÇÜMLER

Bursa'nın farklı noktalarındaki ölçümler, hava kirliliğiyle mücadelenin bütün ilçelerde aynı sonucu vermediğini gösterdi. Kestel'de özellikle mayıs, haziran ve temmuz aylarında kirliliğin artış yönünde değiştiği belirlendi. Bu eğilimler istatistiksel açıdan güçlü bulunmasa da Kestel, diğer ölçüm noktalarından ayrıştı. Ayrıca 2025 yılında PM10 yoğunluğunun en yüksek yıllık ortalaması da bu bölgede kaydedildi.

Uludağ Üniversitesi çevresindeki ölçümlerde ise daha küçük boyutları nedeniyle akciğerlerin derin bölgelerine kadar ulaşabilen PM2.5 parçacıkları incelendi. Bu parçacıkların 13 yıllık ortalaması metreküp hava başına 25 mikrogram olarak hesaplandı. Dünya Sağlık Örgütü'nün PM2.5 için önerdiği yıllık ortalama sınır 5 mikrogram seviyesinde. Buna göre üniversite çevresinde ölçülen uzun dönem ortalaması, önerilen değerin 5 katına ulaştı.

ŞEHİR MERKEZİ İLE YEŞİL ALANLAR ARASINDA 10 DERECE FARK

Araştırmada Bursa'daki yoğun yapılaşmanın sıcaklık üzerindeki etkisine ilişkin bulgular da değerlendirildi. Bilimsel çalışmalar ve uydu verilerine göre kent merkeziyle çevresindeki bölgeler arasında 1,5 ila 2 derecelik sıcaklık farkı oluşabiliyor. Şehir merkezi ile yeşil alanlar arasındaki yüzey sıcaklığı farkı ise ortalama 5-6 dereceye, bazı noktalarda 10 dereceye kadar çıkabiliyor.

Gündüz saatlerinde sanayi bölgelerinde, gece ise Osmangazi ve Yıldırım ilçelerinde yüksek sıcaklık değerleri öne çıkıyor. Bu tablo, kentteki yapılaşma ve yeşil alanların korunmasının sıcaklık dengesi açısından önemini ortaya koyuyor.

Araştırmada artan sıcaklıkların kuraklık riskini ve su kaynakları üzerindeki baskıyı artırabileceğine dikkat çekilirken, hava kalitesindeki iyileşmenin kalıcı hale gelmesi için sanayi, ısınma ve trafik kaynaklı kirliliğin azaltılması gerektiği vurgulanıyor. Bursa'da yeşil alanların korunması ve çevre politikalarının güçlendirilmesi de öne çıkan ihtiyaçlar arasında yer alıyor.