Kamuda kan kaybı hızlandı

 500 Büyük Sanayi Kuruluşu içinde kamu kuruluşlarının sayısı azalmaya devam ederken, en karlı 10 Sanayi Kuruluşu'ndan 3'ü kamu kurumu oldu.  Kamu kuruluşu olan Türkiye Petrolleri, 1 milyar 471 milyon liralık karıyla, 2011'de olduğu gibi 2012'de de birinciliğini korudu. Geçtiğimiz yıl karlılıkta 12. sırada yer alan Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu, 860 milyon liralık karla 3. sıraya yükselerek 9 sıra birden atladı. Bir başka kamu şirketi Eti Maden İşletmeleri, 779 milyon liralık karıyla beşinci sırada yer aldı.

Üç şirketin güçlü performansına rağmen detaylara inildiğinde, borçlanma ve karlılıkta kamunun özel sektöre nazaran daha karamsar bir tablo çizdiği görüldü.

KAMUDA KISA VADELİ BORÇLAR, ÖZEL SEKTÖRÜN UZUN VADELİ BORÇLARI ARTTI

2012 yılında İSO 500'deki 487 özel kuruluşun toplam borç tutarı 179,7 milyar TL olurken, kamunun toplam borç tutarı 10,3 milyar TL olarak gerçekleşti.

İSO 500'deki 13 kamu kuruluşunun kaldıraç oranı 2008'den beri ilk kez yükselişe geçerek yüzde 21,3'den yüzde 22,4'e yükseldi. 2008 yılında yüzde 43,8 ile zirve yapan kamuda kaldıraç oranı yıllar itibariyle düşüş eğilimine girmişti.

Kamuda uzun vadeli borçlanmanın oranı düşerken, kısa vadeli borçlanma artışa geçti. 2008 yılında yüzde 33,7 ile zirve yapan kısa vadeli borçların oranı 2011 yılında yüzde 14,4'e kadar düşmesinin ardından 2012 yılında yüzde 16,1'e yükseldi. Uzun vadeli borçların oranı ise yüzde 6,9'dan yüzde 6,3'e geriledi.

2012 yılında ISO 500'deki özel kuruluşlarda kaldıraç oranı 2011 yılına göre 1,1 puan azalmasına rağmen yüzde 57,3 gibi yüksek bir değerde gerçekleşti. Özel kuruluşlarda toplam borçlar içinde kısa vadeli borçların oranı yüzde 39,7'den yüzde 37'ye gerilerken, uzun vadeli borçların oranı yüzde 18,7'den yüzde 20,3'e yükseldi.

2012 yılında toplam borçların yüzde 6,3 artmasına karşın, aktiflerin yüzde 8 ile az da olsa daha yüksek oranda artması sonucu, İSO 500'ün kaynak yapısındaki bozulma az da olsa hız keserek oran 52,8'e geriledi. Söz konusu gerilemeye rağmen, 2007'den sonraki dönemde elde edilen en yüksek ikinci kaldıraç oranı kaydedildi.

İSO 500 kapsamındaki özel kuruluşlarda artış oranı yüzde 5,9 ile daha düşük bir oranda kalırken, kamu kuruluşlarındaki artış oranı yüzde 12,5 ile daha yüksek oldu.

Özel kuruluşlarda borçların en fazla yoğunlaştığı sektörlerin başında yüzde 19,9'luk payla Kimya, Petrol Ürünleri, Lastik ve Plastik Sanayi geldi. Onu yüzde 18,4'lük payla Ana Metal Sanayi, yüzde 14,9'luk payla Gıda, İçki ve Tütün Sanayi takip etti.

İSO 500'de kamu sanayi kuruluşlarında toplam borcun yüzde 40,9'u elektrik sektörüne ait iken, bu sektörün ardından ikinci sırada yüzde 23,7'lik payla Gıda, içki ve Tütün Sanayi ve üçüncü sırada da yüzde 16,8'lik payla Madencilik ve Taşocakçılığı sektörü yer aldı.

KAMUNUN NAKİT ÖDEME GÜCÜ AZALDI

Borçlarda meydana gelen artışa öncülük eden kamunun borçları ödeme gücünde meydana gelen düşüş de dikkat çekti. 2009 yılından bu yana yükseliş eğilimindeki borçların ödeme gücünün göstergesi olan cari oran yüzde 373,8'den yüzde 355,1'e geriledi. 2012'de İSO 500 kapsamındaki özel kuruluşlarda ise cari oran yüzde 146,9'dan yüzde 150,9'a yükseldi.

Karlılık tarafında da kamu kuruluşlarının özel kuruluşların gerisinde kaldığı gözlemlendi. İSO 500'deki özel kuruluşların satış karlılığı yüzde 4,8'den yüzde 5,3'e yükselirken, kamu kuruluşlarında satış karlılık oranı yüzde 19,1'den yüzde 13,6'ya geriledi.

Aktif karlılığı ile özkaynak karlılığında da kamuda kan kaybı hızlanarak sürdü. Kamuda 2010 yılında yüzde 14,6 ile zirveye çıkan aktif karlılık oranı, 2011 yılında yüzde 9,2'ye gerilemesinin ardından 2012'de yüzde 6,3' düştü. Özel kuruluşlarda aktif karlılığı 2011 yılındaki yüzde 6,5 seviyesinden 2012'de yüzde 6,82e yükseldi.

KAMUNUN KAMBURU GIDA MADDELERİ SANAYİ İLE TAŞIT ARAÇLARI SANAYİ OLDU

İşletmeye ayrılan özkaynağın sağladığı karı ve yönetimin bu kaynağı nasıl verimli duruma getirdiğini gösteren özkaynak karlılığı kamuda 2010 yılındaki yüzde 21,8 seviyesinden, 2011'de yüzde 11,7'ye, 2012'de ise yüzde 8,1'e geriledi. Özel kuruluşlarda ise bu oran yüzde 15,6'dan yüzde 15,9'a yükseldi.

Sektörler bazında bakıldığında kamuda taşıt araçları sanayinin özkaynak karlılığı -%13 olurken, gıda maddeleri sanayinde -%9,2 olarak gerçekleşti. Satış ve aktif karlılığında da kamuya en olumsuz katkıyı yapan sektörlerde başı Gıda Maddeleri Sanayi çekti.