Japonya'dan Rusya'ya nota!
Rus savaş uçaklarının Japon hava sahasını ihlal etmesi üzerine Tokyo, Moskova'ya sert nota verdi. İki ülke arasında 1905'te savaşa dönüşen rekabet, 1945'ten beri çözülemeyen ada anlaşmazlığıyla sürüyor. Uzmanlara göre Çin'in Rusya'ya yaklaşması ise Pasifik'te yeni bir askeri cepheleşme endişesini büyütüyor.
2026.11.17 13:52 - Son Güncellenme: 2026.11.17 13:52 - Dünya - HABER MERKEZİ
Japonya ile Rusya arasında tarihsel anlaşmazlıklar yeniden askeri gerilime dönüşüyor. Japon hükümeti, 17 Kasım sabahı Rusya'ya ait olduğu değerlendirilen iki askeri uçağın Fukuoka yakınlarındaki Okinoshima Adası çevresinde hava sahasını ihlal ettiğini açıklayarak Moskova'ya diplomatik protesto iletti. Japon savaş uçakları havalanırken Rus uçaklarının Tsushima Boğazı'nı geçerek Tayvan ile Japonya'nın Yonaguni Adası arasından Pasifik'e yöneldiği bildirildi. Güney Kore de Rus askeri uçaklarının hava savunma tanımlama bölgesine girmesi üzerine savaş uçaklarını kaldırdı. Olay, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in ağustos ayında Japonya'nın hak iddia ettiği Kuril Adaları'nı ziyaret etmesi, Rusya'da bir Japon gazetecinin casusluk suçlamasıyla tutuklanması ve Japon şirketlerinin varlıklarına el konulmasının ardından yaşandı. İki ülkenin anlaşmazlığının kökleri Çarlık Rusya'sı ile Japon İmparatorluğu arasındaki emperyal rekabete kadar uzanıyor. Diğer yandan Çin'in de Moskova'yla yakınlaşması, Pasifik'teki askeri dengeleri değiştiriyor.
JAPONYA RUSYA'YI SAVAŞTA YENDİ
İki ülke arasındaki ilk sınır anlaşması 1855'te imzalandı. Şimoda Antlaşması, Kuril Adaları'ndaki sınırı İturup ile Urup arasında belirledi. 1875'te Rusya, Kuril Adaları üzerindeki haklarından vazgeçerken Japonya da Sahalin üzerindeki haklarını Rusya'ya bıraktı. Ancak iki imparatorluğun Kore ve Mançurya üzerindeki hakimiyet mücadelesi 1904'te savaşa dönüştü. Japon donanması Rusya'nın Port Arthur Üssü'ne saldırdı; Mayıs 1905'te Tsushima Deniz Muharebesi'nde Rus Baltık Filosu ağır yenilgiye uğratıldı. Eylül 1905'te imzalanan Portsmouth Antlaşması'yla Rusya, Sahalin'in güneyini Japonya'ya bıraktı ve Japonya'nın Kore'deki üstün konumunu tanıdı. Yenilgi, Rusya'daki 1905 Büyük Ekim Devrimi'nin geliştiği siyasal krizin önemli etkenlerinden biri oldu.
STALİN'İN ORDUSU ADALARI ALDI
1930'larda Japon İmparatorluğu'nun Çin'deki yayılmacılığı Sovyetlerle yeni çatışmalara yol açtı. 1939'da Moğolistan sınırındaki Halhin Gol Muharebesi'nde Sovyet ve Moğol kuvvetleri Japon ordusunu yenilgiye uğrattı. İki ülke 1941'de tarafsızlık anlaşması imzaladı. Ancak Stalin, Şubat 1945'teki Yalta Konferansı'nda Almanya'nın yenilmesinden sonra Japonya'ya karşı savaşa girmeyi kabul etti. Sovyetler Birliği 8 Ağustos 1945'te Japonya'ya savaş ilan etti; Kızıl Ordu Mançurya, Güney Sahalin ve Kuril Adaları'na ilerledi. Japonya'nın teslimiyet sürecinde Sovyet kuvvetleri adaları ele geçirdi. 1956'da savaş durumunu sona erdiren ortak bildiri imzalansa da dört adanın statüsü konusunda anlaşmaya varılamadığı için iki ülke bugüne kadar kapsamlı bir barış antlaşması imzalayamadı.
TARİHÇİLER DE ANLAŞAMIYOR
Japonya doğumlu tarihçi Tsuyoshi Hasegawa, 1945'te Sovyetlerin savaşa girişinin Japonya'nın teslimiyetinde atom bombaları kadar, hatta onlardan daha belirleyici olduğunu savunuyor. Hasegawa, Kuril anlaşmazlığını ele aldığı çalışmalarında hem Japon hem Sovyet tarih yazımının milliyetçi yaklaşımlarını eleştiriyor. Japon tarafı, 1855 Şimoda Antlaşması'na dayanarak İturup, Kunaşir, Şikotan ve Habomai'nin Japonya'ya ait olduğunu ileri sürüyor. Rus tarihçi ve uzman Dmitri Trenin ise Carnegie Endowment için hazırladığı araştırmada, Moskova'nın adaları İkinci Dünya Savaşı'nın sonuçlarıyla kazanılmış egemenlik alanı saydığını, Japonya'nın ABD'yle askeri ittifakının da çözümü zorlaştırdığını belirtiyor. Trenin'e göre 1956'da iki küçük ada için bulunan uzlaşma, Soğuk Savaş'ın askeri kutuplaşması nedeniyle kalıcı bir anlaşmaya dönüşemedi.
ÇİN VE RUSYA ORTAK HAREKET EDİYOR
Avustralya merkezli Lowy Enstitüsünün 13 Kasım'da yayımladığı analizde Moskova ile Pekin'in Japonya karşısında giderek yakınlaştığını da tüm detaylarıyla ifade edildi. Temmuz ayında Çin ve Rus savaş gemileri Japonya çevresinde ortak seyir ve gerçek mühimmatlı tatbikatlar yaptı. Ekim ayında Çinli bir heyet, Japonya'nın hak iddia ettiği İturup Adası'na giderek balıkçılık dahil ortak ekonomik projeleri görüştü. Pekin, ziyaretin özel şirketler tarafından gerçekleştirildiğini açıklasa da İkinci Dünya Savaşı'nın sonuçlarına saygı gösterilmesi gerektiğini vurguladı. Bernal'e göre Çin, adaların Japonya'ya bırakılması halinde buralara Amerikan askeri unsurlarının yerleşmesinden endişe ediyor. Japonya yeni sağcı Başbakanı Sanae Takaichi'nin Tayvan konusundaki sert tutumu ve savunma bütçesinin 58 milyar doları aşması da gerilimi artırıyor. Askeri uzmanlara göre Pekin ile Moskova'nın yakın zamanda Japonya'ya karşı büyük bir ortak askeri tatbikat gerçekleştirmesi de Putin ve Cinping'in masasındaki seçenekler arasında yer alıyor.