Hindistan'ın 'önce komşuluk' politikasında Pakistan yok

Hindistan bunun yerine, Nepal, Butan, Myanmar, Bangladeş, Tayland ve  Sri Lanka'yı içeren Çok Sektörlü Teknik ve Ekonomik İşbirliği için Bengal Körfezi  Girişimi (BIMSTEC) üzerinde daha fazla odaklanacak.  

İyi ayarlanmış diplomatik hareketle Hindistan, "önce komşuluk"  politikasını ve Orta Asya ülkelerine uzanma amacını vurgulamaya çalıştı, ancak  batı komşusu Pakistan'ı ayrı bir yerde tuttu. Yemin törenine katılmak üzere davet  edilen diğer iki ülke ise ekonomik ve güvenlik ittifakı Şangay İşbirliği  Örgütü'nün (SCO) dönem başkanlığını yapan Kırgızistan ve geniş etnik Hint  nüfusuna sahip Mauritius oldu.

Pakistan Başbakanı İmran Han, Modi'yi telefonla kutladı ancak bu,  ilişkilerdeki buzların eridiği anlamına gelmiyor.

Her iki lider de 13-14 Haziran'da Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'teki  SCO zirvesine katılacak.

Hindistan, SAARC'a olan ilgisizliğini göstermek için Bangladeş, Butan,  Hindistan ve Nepal'den (BBIN) oluşan başka bir alt bölgesel gruplaşmayı da teşvik  ediyor.

Hindistan son birkaç yılda, su kaynakları yönetimi, enerji ve  hidroelektrik üretimi ile ilgili konuları tartışmak ve bölgedeki bağlantı ve  ulaşım imkanlarını sağlama almak için birkaç BBIN toplantısına ev sahipliği  yaptı.

Şimdi de Güney bölgesinde Sri Lanka ve Maldivler ile benzer bir grup  kurma çabası var.

Bununla birlikte, Yeni Delhi'nin, İran'ın Chabahar Limanı'nın bölgenin  ana ticaret merkezi olarak geliştirilmesi yoluyla İran, Afganistan ve diğer Orta  Asya ülkeleriyle benzer bir grup kurma çabası henüz somut şekil almadı. Bu  gruplaşma ile Pakistan'ın batı sınırlarında izole edilmesi amaçlandı.

Modi, 2014'te ilk kez başbakanlık görevini üstlenirken, törene SAARC  ülkelerinin sekiz liderini de davet etti. O zamanki Pakistan Başbakanı Navaz  Şerif, Devlet Başkanlığı Sarayı Rashtrapati Bhawan'ın ön avlusundaki yemin  törenine katılan yabancı konuklar arasındaydı.

Ülkede önceki Dışişlerinden Sorumlu Devlet Bakanı Vijay Kumar Singh,  Pakistan'ın, mallarını Afganistan'a göndermek için defalarca Hindistan'ı transit  geçiş koridoru olarak reddettiğini ima ederek, SAARC'ı bir ülkeye karşı etkisiz  kalmakla suçladı ve BIMSTEC'in bölgede daha iyi geliştiğini söyledi.

Eski Dışişleri Bakanı Subramanyam Jaishankar da gruplaşmanın  beklentileri yerine getiremediğini belirtti.

2016'da İslamabad'da yapılması planlanan 19. SAARC Zirvesi, Hindistan,  Afganistan ve Bangladeş'in etkinlikten çekilmesinin ardından süresiz ertelendi.

Hindistan, Cammu Keşmir bölgesindeki sınır kasabası Uri'deki bir  askeri üsse yönelik saldırıda 18 askerin ölümünün ardından, sınır ötesi terörizmi  zirveden çekilme sebebi olarak gösterdi.

Çin Faktörü ve SAARC'ın asimetrik durumu

Sinir harbi sayılabilecek diplomatik savaşta, Hindistan, Pakistan'ın  Çin ve Orta Asya ülkelerini SAARC çatısı altında toplamasına da tepki gösterdi.  Hindistan bu hamlenin Pakistan'ın bölgedeki Hindistan etkisine karşı bir hamle  olduğunu düşündü.

Daha büyük bir SAARC için çalışan Pakistan'ın emellerini ortaya  çıkardıklarını belirten bir Hint yetkili, bu hamleleri Pakistan'ın karşı karşıya  izolasyondan kurtulma taktikleri olarak açıkladı. İsmini açıklamak istemeyen  yetkili, "Pakistan'ın güvenilirliği terörü kullanması sebebiyle büyük bir darbe  aldı. Afganistan ve İran'ın, diğer Orta Asya ülkeleri gibi İslamabad yönetimiyle  sorunları var." diye konuştu.

Pekin yönetimi, ABD, AB, Japonya, Avustralya, İran ve Güney Kore gibi  SAARC'ın gözlemci ülkelerinden bir tanesi ve Katmandu'da 2014 yılında  gerçekleştirilen 18. zirvede konuk ülke Nepal, Çin'in tam üye olması için  teşkilatın önemli ülkelerini ikna etmeye çalıştı. Bu zirvede, Hindistan, Çin'e  karşı olduğu ve SAARC'ın daha üretici, talepleri dikkate alan ve öncelikli  alanlarda proje bazlı iş birliğine giden bir kuruluş olmasını istediği için izole  edildi.

Gazeteci kökenli Pakistanlı siyasetçi Mushahid Hussain Syed, Çin'in  Güney Asya'da zaten bir aktör olduğunu belirtti. Syed, Çin-Pakistan arasında olan  ve Pakistan yönetimindeki Keşmir'i de içine alan Çin-Pakistan Ekonomik  Koridoru'nu (ÇPEK) güney ve orta Asya bölgeleri arasındaki anahtar ekonomik  bağlantı yolu olarak tanımladı.

Eski başkanlardan Ziya-ül Hak'ı 1983'te Bangladeş'te düzenlenen ilk  SAARC zirvesine katılması için ikna eden isim olan Syed, Gwadar Limanı'nın  yalnızca Çin için değil, denize kıyısı olmayan Orta Asya ülkeleri için de sıcak  sulara ulaşmadaki en yakın yer olduğunu belirtti.

SAARC'ın harekete geçen bir yapıya dönmemesinin ana sebebi aynı  zamanda, Hindistan ile diğer üye ülkeler arasındaki coğrafya, ekonomi, askeri güç  ve küresel arenadaki nüfuz bakımından var olan asimetri oldu. Bu durum küçük  ülkeleri daha da endişeli kıldı. Bu konuda Yeni Delhi merkezli Observer Research  Foundation kıdemli araştırmacısı Joyeeta Bhattacharjee, şunları söyledi:

"Diğer ülkeler Hindistan'ı büyük ağabey olarak görüyor ve SAARC'ı  bölgedeki hegemonyasını artırmak için kullanmasından korkuyor. Bu yüzden de küçük  komşu ülkeler SAARC kapsamında çeşitli anlaşmalar yapmak konusunda isteksizdi."

Mevcut dinamiklere bakıldığında, Afganistan, Bangladeş ve Butan'ın  Hindistan'ın bölgedeki güçlü müttefikleri oldukları görülmektedir. Yeni Maldivler  hükümeti bu gruba dahil olsa da Nepal ve Sri Lanka gibi Pakistan'la iyi  ilişkilere sahip ülkeler şu aşamada Hindistan'ı kızdırmaktan çekiniyorlar.

Bu ülkeler, Hindistan'ın 2017'de fırlattığı Güney Asya uydusu  GSAT-9'un da parçasıydı. Bu uydudan gelen veriler Nepal, Butan, Maldivler,  Bangladeş ve Sri Lanka ile paylaşıldı. Hint yetkililer Pakistan'a da veri  paylaşımı teklifi yapıldığını ancak reddedildiklerini açıkladı.

Hindistan, geçen sene aldığı bir kararla Pakistan'ı SAARC ülkelerinin  dahil olduğu bilimsel veriler paylaştıkları ve ileri araştırma verilerine erişim  izni verdikleri Ulusal Bilgi Ağı'ndan çıkardı.

Uzmanlar SAARC'ın Hindistan ve Pakistan arasındaki çatışma sebebiyle,  hiçbir zaman aktif bölgesel bir foruma dönüşmediğini belirtiyor. SAARC üyeleri  arasındaki ticaret GSYH'lerinin yalnızca yüzde 1'i civarında kaldı. Buna karşın,  10 Güney Asya ülkesinin dahil olduğu ve SAARC'a göre nispeten küçük ASEAN'da ise  bu oran yüzde 10 civarında.