Gizli tehlike: Çocuklarda kolesterol yüksekliği

Kolesterol, karaciğer tarafından üretilen kimyasal bir bileşiktir. Kolesterol yağlardan biridir ve vücutta bazı hormonların, hücre duvarının ve bazı dokuların yapımında kullanılmaktadır. Hiçbir yiyecekle kolesterol alınmasa bile, vücut hiçbir problem olmadan kolesterol üretmeyi sürdürür. Yani vücudun gerek duyduğu kolesterolü sağlamak için karaciğer bu görevi üstlenir. Aslında karaciğer her gün yaklaşık 1000 miligram civarında kolesterol üretir. Kalan miktar, günlük olarak yenilen yiyeceklerden gelir.

SEBZEDE KOLESTEROL YOK
Bitkisel kaynaklı meyveler, sebzeler, kurubaklagiller ve tahılların hiçbiri kolesterol içermez. Besinlerden gelen kolesterolün tamamı hayvansal kaynaklı yiyeceklerle vücuda alınır. Dana, sığır, koyun gibi tüm kırmızı et çeşitleri, tavuk gibi tüm kümes hayvanı etleri, deniz ürünleri, tam yağlı süt ve süt ürünleri, yumurta sarısı, belirli miktarlarda kolesterol içermektedir. Kolesterol vücudumuzda yalnız başına hareket edemez. Kandaki yolculuğu sırasında proteinler kolesterole eşlik ederler. Bu birlikte hareket eden yapıya lipoprotein denir. En çok bilinen lipoproteinler; LDL (kötü kolesterol) ve HDL (iyi kolesterol) kısaltmalarıyla bilinir.

LDL DAMARLARDA BİRİKİR
LDL, hepimizin kötü kolesterol olarak bildiği kolesterol türüdür. Eğer kanda LDL türü kolesterol yüksek ise; beyin ve kalbe giden damarların duvarlarında çökeltiler oluşmaya başlayabilir. LDL kolesterol, damarlarda birikerek tıkanmalara ve damar yapısının bozulmasına neden olur. Damar tıkanıklığı nedeniyle, vücudumuzdaki hayati organlara kan akışında aksamalar meydana gelir. HDL, hepimizin iyi kolesterol olarak bildiği kolesterol türüdür. Bu kolesterol türü vücudumuzdaki kolesterolün yaklaşık üçte biri ya da dörtte birini yapısında taşır. HDL kolesterol, LDL kolesterolün aksine damarlardaki kolesterol birikintisini temizlemeye çalışır. Yani HDL kolesterol, kandaki kolesterolün bir kısmını yapısına alır ve karaciğere yeniden işlenmek üzere geri götürür. Damarlardaki kolesterol düzeyinin yüksek olmasının temel olarak dört nedeni vardır:

Beslenme alışkanlıkları: Özellikle doymuş ve trans yağlardan zengin yüksek yağlı bir diyet, kandaki kolesterol düzeyinin artmasına neden olur. Diyetteki yağ türü, kandaki kolesterolün artışını da etkiler.

Kalıtım: Kandaki kolesterol düzeyi genetik olarak şifrelenmiştir. Bunun anlamı; anne veya babanın kolesterol seviyesi yüksek ise, çocuklarının kolesterol seviyesi de yüksek olabilir. Bu nedenle genetik olarak kolesterol yüksekliği olan ailelerin, çocuklarının kan değerlerini düzenli olarak en az yılda bir kez kontrol ettirmelerinde yarar vardır.

Şişmanlık: Vücut ağırlığının hafif ya da aşırı düzeyde fazla olması, kalp-damar sağlığı açısından risk oluşturur. Şişman bireyler ağırlık kaybettikçe, kandaki kötü kolesterol düşmeye, iyi kolesterol ise yükselmeye başlar.

Fiziksel aktivite: Bilgisayar ve televizyon izleme alışkanlığı, çocuklardaki fiziksel aktivite azlığının en temel nedenidir. Fiziksel olarak aktif olmayan çocukların şişmanlama riski daha yüksektir. Düzenli fiziksel aktivite yapanların kötü kolesterol düzeyi düşerken, iyi kolesterol düzeyi artmaktadır. Bunların yanında yüksek kan basıncı, sigara içmek ve şeker hastalığı gibi nedenlerden dolayı da kan kolesterol düzeyleri değişir. Eğer çocuğunuz fiziksel olarak aktifse, sağlıklı beslenme alışkanlıklarına sahipse, şişman değilse, ailede yüksek kolesterol problemi yoksa; çocuğunuz için endişelenmenin gereği yoktur. Ama tam tersi ise ileride bunun kalp hastalıklarına davetiye çıkaracağını da unutmamak gerekiyor.

YÜKSEK KOLESTEROLÜN TEDAVİSİ NASIL OLUR?
Yüksek kolesterol riskine sahip çocukların 2 yaşından itibaren kontrol edilmeye başlanması önerilir. Aşağıdaki durumlarda çocuğunuzun kolesterolü izlenmelidir: Aileden birinde toplam kolesterol düzeyi 240 mg/dL ve üzerinde ise, Anne, baba veya aile büyüklerinde (anneanne, dede gibi) 55 yaş öncesinde kalp damar hastalığı hikayesi varsa, Aile hikayesi hakkında hiçbir bilgi yoksa, Çocuğunuz hafif şişman ya da şişmansa. Amerikan Kalp Birliği, çocuklardaki toplam kolesterol düzeyini 170 mg/dL ve altını kabul edilebilir, 170- 199 mg/dL düzeyini sınır ve 200 mg/dL ve üzerini yüksek olarak sınıflandırmıştır. Kolesterol seviyesini düşürmek için öncelikle çocuğunuzun kolesterol düzeyini kontrol ettirin. Doymuş yağ ve trans yağ asitleri alımınızı sınırlandırın. Meyveler, çiğ sebzeler ve zeytinyağlı sebze yemekleri, düşük yağlı süt ve süt ürünleri tüketin. Kırmızı et yerine; tavuk, hindi, balık, kuru fasulye, nohut gibi kuru baklagiller, soya fasulyesi ve soya ürünleri, tam tahıllar ve tam tahıl ürünleri tüketin.

ÇOCUĞA ÖRNEK OLUN
Tereyağından uzak durun. Yemeklerinizi yaparken, bitkisel sıvı yağları (ayçiçek, soya, mısırözü, zeytinyağı gibi) tercih edin. Pastane ürünleri, bisküvi çeşitleri ve hamurişleri tüketiminizi sınırlandırın. Meyveli sodalar, şekerli meyve içecekleri, meşrubatlar ve kolalı içeceklerden uzak durun. Çünkü, yüksek miktarda alınan şeker, vücutta yağa dönüşür. Çocuğunuzun okuldaki spor faaliyetlerinde yer almasına destek olun. Onlarla uzun yürüyüşlere çıkın. Kendi sağlıklı yaşam tarzınızla çocuklarınıza örnek olun.

sabah