EYT'yi kaçıranlara yeni umut mu? Kademeli emeklilik için dikkat çeken formül

Sosyal güvenlik sisteminin yeniden ele alınması kapsamında; ev hanımlarına prim desteğinden çalışan annelere yönelik teşviklere, SSK ve Bağ-Kur prim günlerinin eşitlenmesinden kademeli emeklilik formüllerine kadar birçok başlık tartışılıyor.

Gazeteci Faruk Erdem, katıldığı televizyon programında sosyal güvenlik sistemine yönelik değerlendirmelerde bulunurken, özellikle 1999 sonrası sigortalı olanlar için kademeli emeklilik konusunda dikkat çeken bir modelden söz etti.

Söz konusu başlıkların henüz yürürlüğe girmiş yeni bir emeklilik düzenlemesi olmadığı, Erdem'in değerlendirme ve önerileri kapsamında gündeme getirildiği belirtiliyor.

EYT sonrası oluşan fark yeniden gündemde

Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesiyle 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olan milyonlarca kişi emeklilik hakkına kavuştu.

Ancak 9 Eylül 1999 ve sonrasında sigortalı olan çalışanlar açısından emeklilik şartlarında önemli bir fark ortaya çıktı. Erdem, EYT kapsamındaki bazı çalışanların 40'lı yaşlarda emekli olabildiğine, hemen sonrasındaki tarihlerde sigortalı olanların ise daha uzun süre beklemek zorunda kaldığına dikkat çekti.

Bu farkın uzun süredir kademeli emeklilik tartışmasının temel başlıklarından biri olduğunu belirten Erdem, anneler için gündeme gelen yaş indirimi modelinin benzer şekilde 1999 sonrası sigortalılar açısından da uygulanabileceğini ifade etti.

Kademeli emeklilik için üç şart öne çıktı

Erdem'in değerlendirmesine göre kademeli emeklilik modelinde temel kriterlerden biri işe giriş tarihi olabilir.

Önerilen sistemde emeklilik yaşının tek bir tarihe göre belirlenmesi yerine, çalışanın sigorta başlangıç yılı dikkate alınarak kademeli şekilde düzenlenmesi öngörülüyor.

Modelde ikinci başlık ise prim gün sayısı. Buna göre emeklilik için 7 bin veya 7 bin 200 prim gününün tamamlanması şartı gündeme gelebilecek.

Üçüncü kriter ise sigortalılık süresi olarak öne çıkıyor. Öneride kadınlar için 20 yıl, erkekler için ise 25 yıllık sigortalılık süresinin dikkate alınması ifade ediliyor.

Bu üç kriterin nasıl uygulanacağı ve hangi tarihler arasında sigortalı olanları kapsayacağı ise herhangi bir yasal düzenleme yapılması halinde netleşecek.

Bağ-Kur ve SSK prim günleri eşitlenebilir

Yeni sosyal güvenlik reformu tartışmalarında yalnızca kademeli emeklilik değil, SSK ve Bağ-Kur prim günlerinin eşitlenmesi de önemli başlıklardan biri olarak gösteriliyor.

Faruk Erdem, seçim sonrasında sosyal güvenlik sisteminde kapsamlı bir revizyon ihtiyacının gündeme gelebileceğini belirterek, Bağ-Kur'luların emeklilik için gereken prim gün sayısının SSK'lı çalışanlarla eşitlenmesine yönelik çalışmaların sürdüğünü ifade etti.

Böyle bir düzenleme hayata geçirilirse, özellikle uzun yıllar Bağ-Kur kapsamında çalışanların emeklilik koşullarında değişiklik yaşanabilecek.

Ancak bu başlıkta da mevcut durumda yürürlüğe girmiş yeni bir düzenleme bulunmadığı için, olası değişikliklerin kapsamı ve uygulama tarihi yapılacak yasal düzenlemelere bağlı olacak.

Ev hanımlarına devlet destekli prim modeli

Gündemdeki sosyal güvenlik başlıkları arasında çalışma hayatında bulunmayan kadınlara yönelik düzenlemeler de yer alıyor.

Önerilen modele göre emekli olmak isteyen ev hanımlarının isteğe bağlı sigorta kapsamında ödeyeceği primlerin bir bölümünün devlet tarafından karşılanması planlanıyor.

Bu modelin hayata geçirilmesi halinde herhangi bir işverene bağlı olarak çalışmayan kadınların sosyal güvenlik sistemine dahil edilmesi ve emeklilik için prim biriktirmesinin kolaylaştırılması hedefleniyor.

Çocuk sahibi anneler için yaş şartı değişebilir

Aile politikaları kapsamında gündeme gelen bir diğer başlık ise annelerin emeklilik koşulları.

Öneriye göre çocuk sahibi kadınlar için çocuk sayısına bağlı olarak emeklilik yaşında indirim yapılması gündeme gelebilir.

Bu modelde çocuk sayısı arttıkça emeklilik yaş şartının belirli ölçülerde aşağı çekilmesi düşünülüyor.

Çalışan annelerin iş hayatında kalmasını desteklemeye yönelik olarak ise uzaktan çalışma modellerinin teşvik edilmesi ve iş yerine gitmeye devam eden anneler için bakıcı desteği sağlanması gibi seçenekler tartışılıyor.

Emeklilik sisteminde sadeleşme çağrısı

Sosyal güvenlik sistemine ilişkin tartışmaların bir diğer başlığı ise emekli aylığı hesaplama sisteminin karmaşıklığı.

Erdem, Türkiye'deki çalışan ve emekli dengesine dikkat çekerek sistemin sürdürülebilirliği açısından aktif çalışan sayısının artırılmasının önemine vurgu yaptı.

Mevcut emekli aylığı hesaplamasında ise sigortalının çalışma dönemine göre farklı uygulamalar bulunuyor. Özellikle 2000 öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası dönemler için farklı Aylık Bağlama Oranı (ABO) hesaplamalarının kullanılması, emekli maaşı hesabını daha karmaşık hale getiriyor.

Bu nedenle sosyal güvenlik mevzuatının daha sade ve anlaşılır bir yapıya kavuşturulması gerektiği yönündeki görüşler de reform tartışmalarında öne çıkıyor.

Kademeli emeklilik, Bağ-Kur prim günlerinin değiştirilmesi, ev hanımlarına prim desteği ve annelere yönelik yeni haklar ise şu aşamada gündemdeki öneriler ve değerlendirmeler olarak bulunuyor. Bu başlıkların kesinleşmesi için yasal düzenlemelerin yapılması gerekiyor.