Çocuklarda teknoloji bağımlılığına karşı aileler ne yapmalı?

HABER MERKEZİ / BURSADA BUGÜN 

Nev Esentepe Hastanesi Uzman Psikoloğu Semanur Aslan, teknolojik araçların yoğun kullanımının çocuklar üzerinde yol açtığı etkileri ve ailelerin neler yapması gerektiğini Bursada Bugün'de anlattı.

Uzm. Psikolog Semanur Aslan ile yapılan röportajın detayları şöyle;

Yaz aylarında ve tatil dönemlerinde çocuklara teknoloji diyeti uygulanmalı mı? Uygulanacaksa nasıl bir yöntem izlenmeli?

"Öncelikle, çocuklarda teknoloji bağımlılığı nedir, bunu açıklayalım.

İnternette geçirilen sürenin kontrol edilmemesi, internetten uzak kalındığında patolojik rahatsızlıklara neden olan bağımlılığa çocuklarda teknoloji bağımlılığı denir. Teknoloji her yaştan insan için oldukça cezbedici, hayat kolaylaştırıcı bir alandır ve oldukça faydası bulunmaktadır. Fakat fazlası çocuklarda teknoloji bağımlılığına neden olabilmektedir. Çocuklar için de çizgi filmler, bilgisayar oyunları, internet kullanımı gibi etkinlikler; gelişimi destekleyici, eğlenceli olabilmektedir.  Ancak teknolojinin olumlu taraflarının olumsuz etkilerinin gölgesi altında kalmaması ancak ebeveynlerin sınır koyması ile mümkündür. Sınır koyulmadığında çocuklarda teknoloji bağımlılığı ortaya çıkabilir. Çocuklarda teknoloji bağımlılığı yaşanmaması için sınır koymak bu anlamda önemlidir. Çocuklarda teknoloji bağımlılığı ileri düzeyde mutlaka uzman tarafından tedavi edilmelidir.

Çocuğun özellikle küçük yaşlarda teknolojiye hakim olması zekasının çok iyi olduğuna dair bir gösterge değildir. Çocuklar, sanal dünya ile ileri yaşlarda tanışan ebeveynlerinin aksine daha teknolojik bir dünyada doğmuş olmalarının da verdiği bir özellikle daha yetenekli oluyorlar. Ailelerin çocuklarının gelişimini desteklemek için teknoloji kullanımını çocuğun yaşına göre içerik ve süre bakımlarından denetlemeleri gerekmektedir.  Denetim olmazsa çocuğun psikoloji olumsuz etkilenebilir hem de ilerde çocuklarda teknoloji bağımlılığına aday bir yetişkin olabilir."

ÇOCUKLARDA TEKNOLOJİ BAĞIMLIĞININ BELİRTİLERİ NELERDİR?

"Çocuklarda teknoloji bağımlılığında özellikle yoğun ekran maruziyetine kalan bir çocukta yaşa göre farklı belirtiler ortaya çıkmaktadır. Çocuklarda teknoloji bağımlılığı da küçük yaşta bu şekilde alışkanlıklarla ortaya çıkabilmektedir.

Özellikle çocuklarda teknoloji bağımlılığı, 0-3 yaş döneminde bulunduğu ortamda yoğun televizyon, tablet ya da bilgisayar ekranı izlemiş bir çocukta; dil ve konuşma becerilerinde gerilik meydana gelebilir, çocuk her seslenildiğinde dönüp bakmayabilir. Çocuk büyüdükçe dikkat eksikliği, öfkesini kontrol etmekte zorlanma meydana gelebilir. Çocuğun ebeveynleri ile ya da arkadaşları ile ilişkisini olumsuz etkileyebilir ya da derslerinde başarısızlık, ödev yapmak istememe, yazı yazmaktan sıkılma şeklinde tezahür edebilir.

Çocuklarda teknoloji bağımlılığı, ergenlik döneminde içe kapanma, teknoloji dışı etkinliklere katılmak istememe, aile ve arkadaş ilişkilerinde bozulma görülebilmektedir. Teknolojinin ortaya çıkmasını kolaylaştırabildiği bu belirtiler dışında teknolojinin kendi de bir bağımlılık yaratma ihtimali ile riskli bir durumdur. Çocuklarda teknoloji bağımlılığı çocuğun geleceğini etkileyebilecek riskli bir durumdur."

AİLELER NE YAPMALI?

"Ebeveynler öncelikle kendi teknoloji kullanım alışkanlıklarını gözden geçirmelidir. Çocuklarda teknoloji bağımlılığı olan bir ailenin çocuğunda da bu tarz bir problemin oluşması daha yüksektir. Unutulmamalıdır ki çocuklar öncelikle kendi anne babalarını örnek alırlar. Ebeveynini elinde telefonla ya da televizyon karısında gören çocuk kendi de bu mecralara yönelecektir. Bu mecralara yönelen çocukların da ileride teknoloji bağımlısı adayı olma riski maalesef yüksektir."

Telefon, tablet, bilgisayar gibi araçların yoğun kullanımından dolayı çocuklarda oluşan psikolojik sorunlar nelerdir? Sizin, bu konuda gelen hastalarınızda en çok hangi sorunlar öne çıkıyor?

"Çocuk ve teknoloji bir araya geldiği zaman dikkat eksikliği kendini baş gösterir. Teknolojinin fazla kullanılması çocuklarda dikkat eksikliğine yol açabilir. Teknolojiyi sık kullanan çocuklarda özgüven eksikliği meydana gelebilir. Yararlı yönlerinden çok faydasız kısımlarını tercih ederek çocuk kendinde özgüveni kaybedebilir. Teknolojinin çocuğa etkisi iletişimde de gözükmektedir. Televizyon, tablet ve telefon gibi cihazları kullanan çocuklarda ciddi iletişim sorunları yaşanmaktadır. Teknolojik cihazları sıklıkla kullanan çocukların duygusal yönleri daha zayıf olabilir. Çocuklar, karşılaştıkları olaya duygusal yönden bakmayabilir. Konuşmanın gelişiminde teknolojinin etkisi fazladır. Özellikle de televizyon ve telefondan izlenen videolar çocuğun konuşmasında gecikmeye neden olabilir. Teknolojiye bağımlı olan çocuklarda bir süre sonra obezite hastalığı yaşanabilir. Hareketsiz ve sabit bir zaman dilimi geçiren çocuklar obezite yolunda ilerleyebilir. Teknolojik aygıtların diğer bir zarar verdiği hastalık ise otizmdir. Fazla ekran başında vakit geçirme çocuklarda otizm spektrum bozukluğuna yol açabilir."

Gelişim çağındaki çocuklarda telefon, tablet, bilgisayar kullanımının yol açtığı sorunların az çok farkındayız. Ama belki ailelerin en çok zorlandığı konu da çocuklarını teknolojiden uzak tutmaya çalışmak. Bu aşamada neler yanlış yapılıyor, doğrusu nasıl olmalı?

"Çocuklarınızın elektronik cihazları sağlıklı kullanmaları için sizin örnek olmanız önemlidir. Saatler sürecek bir dizi maratonuna başlamadan önce örnek oluşturacağınızı unutmayın. İzleseniz de izlemeseniz de televizyonu arka planda açık tutmanız veya her boş vaktinizde elinizin telefonunuza gitmesi çocuğunuz için iyi örnekler olmayacaktır.

Bugünün çocukları teknoloji konusunda yetişkinlerden daha fazla şey biliyor. Bu nedenle revaçtaki telefon uygulamalarından veya en yeni sosyal medya çılgınlıklarından haberdar olmanız önemli. Sosyal medyanın risklerini ve tehlikelerini anlamadan çocuğunuza öğretemezsiniz. Elektronik cihazları ve çocuklarımızı nasıl etkilediğini öğrenmek önceliğiniz olsun.

Evinizde akıllı telefonlar, bilgisayarlar ve televizyonlar gibi elektronik cihazlara izin vermediğiniz alanlar belirleyin. Mesela yemek odası veya mutfak, yemek ve aile sohbeti için ayrılmış teknoloji içermeyen bir alan olmalıdır.

Tüm ailenin teknolojik cihazlardan uzak kalacağı zamanlar belirleyin ve hep birlikte bu kurala uyun. Örneğin, akşam yemeği saati veya yatmadan bir iki saat önce tüm ailenin televizyon, video oyunları ve bilgisayarlar olmadan birlikte vakit geçirmesi için en iyi zamanlardır.

Çocuklarınızın televizyonda ne izlediğini ve internette neler yaptığını bilmenize olanak tanıyan ebeveyn kontrolü yazılımları kullanın. Çocukların tablet, telefon ve bilgisayarlarında karşılaşabilecekleri milyonlarca tehdit var ve bunların hepsini bilmenize imkân yok. Ebeveyn kontrolü yazılımları, hazır listeler sayesinde bu tehditlere karşı çocuklarınızı korur, izledikleri içerikleri yaş gruplarına göre otomatik olarak sınırlandırabilmenizi sağlar.

Kendileriyle konuşulduğunda çocuklar çok daha akılcı davranabiliyorlar. Fazla ekran süresinin zararları anlatılan bir çocuk, beraber koyacağınız kurallara uyacaktır. Yaşına uygun olmayan şiddet içeren video oyunlarının ve filmlerin çocuklara nasıl zararlı olabileceğini açıklayın. Sinirli, fazla hareketli ve yorgun olmalarının sebebinin video oyunlarına kendilerini uzun süre kaptırmaları olduğunu anlatın. Bu arada internette karşılaşabilecekleri yabancıların neden olabileceği tehlikeleri de tartışın. Tehlikelerden korunmak için aile olarak nasıl birlikte çalışabileceğinizi konuşun.

Çocuğunuzun yaşına bağlı olarak, parolalarını, sosyal medya hesaplarına erişim bilgilerini bilmeniz gerekli olabilir. Çocuğunuzun dahil olacağı sosyal medya ve diğer hizmetler hakkında kurallar belirlemeniz de önemlidir. Birçok çocuk, siber zorbalık gibi internette karşılaşacağı sorunlarla başa çıkmak için gerekli olgunluğa sahip değildir. Sosyal medya kullanıyorsa çocuğunuzun güvende kalmasına yardımcı olmak için arkasını kollamanız önemlidir.

Çocuklar teknolojik eğlence ortamlarına kolayca bağımlı olurlar. Onları ekranı olmayan etkinliklere katılmaya teşvik edin. Mümkün olduğu kadar dışarıda arkadaşları ile vakit geçirmesini, kitap okumasını veya masa oyunları oynamasını sağlayın.

Ekran süresi bir hak değil bir ayrıcalık olmalıdır. Televizyon zamanı veya bilgisayar kullanımı gibi ayrıcalıklarını olumsuz bir sonuç olarak elinden alın. İzin verilen ekran süresini kesin olarak belirledikten sonra ödül olarak ekstra zaman kazanmasına izin vermeyin. Günlük sınıra sadık kalın gerektiğinde eğlenceli olabilecek ve ücretsiz başka ödüller sunun.

Kendi odasında televizyon olan bir çocuğun ekran süresini ve kullanımını kontrol edemezsiniz. Çocuğunuzun odasında televizyon, video oyun sistemi veya bilgisayar bulunmasına izin vermeyin. Gece uyku düzenini bozacak telefon ve diğer elde kullanılan eğlence cihazları da unutmayın. Bu arada yatak odasında elektronik cihaz kuralının biz büyükler için de geçerli olduğunu hatırlamakta fayda var."