Bursa iğne oyası nedir? Kimler takar, nasıl yapılır? İşte Müşküle iğne oyasının hikayesi

Bursa, tarihi ve doğal güzelliklerinin yanı sıra yüzyıllardır yaşatılan el sanatlarıyla da dikkat çekiyor. Bu geleneklerden biri olan iğne oyası, özellikle İznik'in Müşküle Mahallesi'nde önemli bir kültürel miras olarak yaşatılıyor.

Müşküle İğne Oyası, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından 20 Ağustos 2021 tarihinde 871 tescil numarasıyla coğrafi işaret olarak tescillendi. Coğrafi işaretin sınırları Bursa'nın İznik ilçesi olarak belirlendi.

Bursa iğne oyası nasıl yapılır?

İğne oyasının temelinde iğne, iplik ve düğüm tekniği bulunuyor. Müşküle İğne Oyası; kumaş kenarına, bir şeride ya da başlı başına bir örtü üzerine iğne yardımıyla ipliğin düğümlenmesiyle hazırlanıyor.

Üretimde ipek, pamuk, keten ve sentetik iplikler kullanılabiliyor. İnce iğne sayesinde küçük ve düzgün ilmekler oluşturulurken, ilmeklerin sıkı ve aynı büyüklükte olması oyaya düzgün bir görünüm kazandırıyor.

Oyadaki temel yapılardan biri "zürafa" olarak adlandırılıyor. İplik iğne üzerine dolanarak oluşturulan bu ilmeklerin yan yana tekrarlanmasıyla oyaya temel oluşturuluyor. Daha sonra zürafalar üzerinden farklı motifler ve "su" adı verilen bölümler hazırlanıyor.

Bursa iğne oyasını kimler takar?

İğne oyası geçmişten günümüze özellikle kadınların yazma ve tülbent kenarlarında kullandığı geleneksel bir süsleme olarak biliniyor. Bununla birlikte Bursa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, iğne oyalarının geleneksel olarak kadın ve erkek kıyafetlerinde, bohça, havlu, çarşaf ve yazma kenarlarında dekoratif amaçla kullanıldığını belirtiyor.

Özellikle gelinler ve genç kızların çeyizlerinde iğne oyasının ayrı bir yeri bulunuyor. Geçmişte genç kızların ve gelinlerin farklı motifler aracılığıyla duygularını ifade ettikleri, oyaların adeta bir iletişim aracı olarak kullanıldığı aktarılıyor.

Günümüzde ise kullanım alanı geleneksel çeyizlerle sınırlı kalmıyor. İğne oyaları takı, fular, eşarp, kıyafet ve farklı tasarımlarda modern bir aksesuar olarak da değerlendiriliyor.

Müşküle iğne oyası neden önemli?

İznik'in Müşküle Mahallesi'nde iğne oyası, yalnızca bir süsleme sanatı değil, aynı zamanda kadınların kuşaktan kuşağa aktardığı bir kültür mirası olarak görülüyor.

Geçmişte Müşküle'de kadınların bir araya gelerek sohbet eşliğinde iğne oyası yaptığı ve bu el emeğinin aile bütçesine katkı sağladığı da aktarılıyor. Köyde iğne oyası yapımının küçük yaşlarda öğrenildiği ve çeyizlerin önemli parçalarından biri olduğu belirtiliyor.

Bursa iğne oyalarında hangi motifler kullanılıyor?

Bursa'da yapılan iğne oyalarında doğadan ve günlük yaşamdan esinlenen çok sayıda motif bulunuyor. Karanfil, zambak, bahar çiçeği, eğrelti, çamdalı, küpe çiçeği, göz oyası, gelin oyası ve gelin tacı oyası bunlardan bazıları arasında yer alıyor.

Motiflerin yalnızca görsel bir süsleme olmadığı, geçmişte taşıdıkları anlamlarla da öne çıktığı ifade ediliyor. Bu nedenle aynı zamanda Bursa'nın geleneksel kültürünün sessiz anlatım biçimlerinden biri olarak değerlendiriliyor.

İğne oyası Bursa'da hâlâ yaşatılıyor

Bursa'da geleneksel iğne oyasının yaşatılması amacıyla çeşitli festival ve atölye çalışmaları da düzenlendi. Özellikle Müşküle ve Mirzaoba'da gerçekleştirilen ipek iğne oyası atölyeleri, bu el sanatının yeni nesillere aktarılmasına katkı sağladı.

Bugün Bursa iğne oyası denildiğinde özellikle Müşküle İğne Oyası öne çıkıyor. El emeği, sabır ve ince işçiliğin birleştiği bu sanat, hem geleneksel çeyiz kültürünü hem de Bursa'nın yöresel el sanatları mirasını geleceğe taşıyor.