Bursa'da yüzlerce yıllık tarihi hamamın şaşırtan dönüşümü! İçinden gümüşçüler çıkıyor

YUSUF OSMAN İMAN / BURSADA BUGÜN

Bursa'nın Hanlar Bölgesi'nde bulunan Şengül Hamamı, Osmanlı döneminden günümüze ulaşan tarihi yapılardan biri olarak dikkat çekiyor. Geçmişte hamam olarak hizmet veren yapı, geçirdiği yangınlar ve çeşitli onarımların ardından işlev değiştirerek günümüzde gümüş takı satan esnafın bulunduğu çarşıya dönüştü.

YILDIRIM BAYEZİD DÖNEMİNDE YAPILDI

Şengül Hamamı, Ulu Cami'nin kuzeybatısında, Nalbantoğlu Mahallesi'nde bulunuyor. Bursa Alan Başkanlığı kayıtlarında yapının Yıldırım Bayezid döneminde, 1389-1402 yılları arasında Ulu Cami vakfı olarak yaptırıldığı belirtiliyor.

Kültür Portalı kayıtlarında da hamamın Yıldırım Bayezid tarafından yaptırıldığı ve Ulu Cami için vakfedildiği bilgisi yer alıyor.

Yapının inşa tarihi bazı kaynaklarda 15. yüzyıl yapısı olarak ifade edilse de resmi envanter kaydında yapım tarihi 1389-1402 olarak yer alıyor. Bu nedenle yapının Yıldırım Bayezid dönemine ait olduğu konusunda kaynaklar büyük ölçüde birleşiyor.

TEK HAMAM PLANINA SAHİP

Şengül Hamamı, küçük ölçekli tek hamam plan tipine sahip. Dikdörtgen planlı yapıda soğukluk ve sıcaklık bölümleri bulunuyor.

Beden duvarları moloz taşla oluşturulan hamamın sıcaklık bölümünde kubbeli ana mekanın yanı sıra iki halvet yer alıyor. Hamamın batı tarafında ise kazan ve külhan bölümü bulunuyor.

Tarihi yapı zaman içerisinde çeşitli tahribatlar geçirdi. Bursa Alan Başkanlığı kayıtlarında, hamamın geçirdiği yangınlar nedeniyle zarar gördüğü, soğukluk bölümünün bazı duvarlarının yıkıldığı, kubbeli sıcaklık bölümünün ise günümüze kadar ulaştığı aktarılıyor.

YÜZYILLAR BOYUNCA ONARILDI

Şengül Hamamı tarih boyunca farklı dönemlerde onarımlardan geçti. Resmi Kültür Portalı envanterinde yapının 1551 ve 1718 yıllarında onarım gördüğü bilgisi yer alıyor.

Akademik çalışmalarda da yapının 18. yüzyıla gelindiğinde kapsamlı bir onarım geçirdiği ve uzun süre kullanılamayacak durumda kaldığına ilişkin bilgiler bulunuyor. 1950-1980 yılları arasında harap durumda olduğu, daha sonraki süreçte ise onarıldığı aktarılıyor.

1930'LARA KADAR HAMAM OLARAK KULLANILDI

Yapı, yaklaşık 20. yüzyılın ilk yarısına kadar hamam işlevini sürdürdü. Şengül Hamamı, 1930'lu yıllara kadar hamam olarak kullanıldı. Daha sonraki dönemlerde farklı amaçlarla değerlendirilen yapı, bir süre depo olarak da kullanıldı.

1980'li yıllarda ise yapının yeniden onarıldığı ve çarşı olarak kullanılmaya başlandığı belirtiliyor. Günümüzde yapı, Gümüşçüler Çarşısı adıyla faaliyet gösteriyor.

TARİHİ HAMAMIN İÇİNDE GÜMÜŞÇÜLER VAR

Bugün Şengül Hamamı'na girildiğinde, geçmişteki hamam işlevinden farklı bir görüntüyle karşılaşmak mümkün.

Tarihi yapının mekânları küçük dükkân bölümlerine ayrılmış durumda. İçeride gümüş takı ve benzeri ürünlerin satışını yapan esnaf faaliyet gösteriyor. Akademik bir çalışmada, hamamın çarşıya dönüştürülmesi sırasında mekânların metal profillerle düşey ve yatay olarak küçük dükkânlara ayrıldığı belirtiliyor.

Bu yönüyle yapı, yalnızca geçmişte hamam olarak kullanılan bir eser değil; aynı zamanda Bursa'nın tarihi ticaret hayatının günümüzdeki örneklerinden biri olarak varlığını sürdürüyor.

HAMAM KAYBOLMADI, İŞLEVİ DEĞİŞTİ

Şengül Hamamı bugün hamam olarak kullanılmıyor. Ancak yapının tarihi mekânlarının önemli bölümleri, farklı bir kullanım içerisinde varlığını sürdürüyor.

Bursa'nın Hanlar Bölgesi'ndeki yoğun ticari hayatın içerisinde yer alan tarihi yapı, bir tarafta yüzyıllar öncesinin mimari izlerini taşırken diğer tarafta günümüz esnafının ticari faaliyetlerine ev sahipliği yapıyor. Bursa Alan Başkanlığı da yapının günümüzde Gümüşçüler Çarşısı olarak kullanılıyor.

Yıldırım Bayezid döneminden günümüze uzanan Şengül Hamamı böylece, hamam işlevini kaybetmiş olsa da Bursa'nın tarihi merkezindeki varlığını farklı bir kimlikle devam ettiriyor.