Afgan televizyonlarında bu sabah yayınlandı

Taliban'ın elini kolunu sallayarak iktidarı devirdiği Afganistan dünya gündeminin ilk sırasına yerleşti, Kabil'deki havalimanından gelen kaotik görüntüler ise yeryüzünün her ülkesinde yankı buldu. Afgan yerel televizyonları, bu sabah bir ilke sahne oldu.

Söyleyecekleri merakla beklenen ABD lideri Joe Biden, televizyonların canlı yayınladığı konuşmasında kameralar karşısına geçti ve Afganistan'dan çekilme kararının arkasında durdu. Göreve geldiğinde eski başkan Donald Trump döneminde Taliban'la yapılmış bir anlaşma devraldığını hatırlatan Biden, söz konusu metne göre 1 Mayıs 2021'de Afganistan'dan çıkmaları gerektiğini kaydetti:

"Afganistan'a neredeyse 20 yıl önce gittik. El Kaide'nin Afganistan'ı bir üs olarak kullanmasını engelleme amacımız vardı bunu başardık. El Kaide lideri Usame bin Ladin'in peşini bırakmadık ve yakaladık. Bu da 10 yıl önceydi. Bizim Afganistan'da görevimiz buydu. Hiçbir zaman Afganistan'da bir ulus inşa etmek gibi bir görevimiz olmadı. Hiçbir zaman Afganistan'a bir demokratik düzen kurmak amacıyla gitmedik. Bu yüzden de asker sayısının arttırılmasına Başkan Yardımcısı'yken de itiraz ettim. Bugün de ediyorum...

Görevi devraldığımda Afganistan'daki ABD askeri sayısı zaten azalmıştı. 15 bin 500 askerden 2 bin 500'e düşmüştü. Taliban, 2001'den bu yana en güçlü konumundaydı. Benim elimde iki seçenek vardı; ya anlaşmaya sadık kalacak ya da yeniden savaş riskini göze alacaktım. 1 Mayıs'tan itibaren askerlerimizi orada koruyacak hiçbir anlaşma ya da statüko da var olmayacaktı. Ya anlaşmaya uyacak ya da yine binlerce ABD'li yeniden bir savaşa sokacak ve Afganistan'daki savaş 30. yılına başlamış olacaktı. Ben net olarak kararımın arkasındayım.

Afganistan'daki siyasiler pes etti ve ülkeden kaçtılar. Afgan ordusu çöktü ve savaşmayı dahi denemediler. Bu noktada ABD askerleri hiçbir şekilde böylesi bir savaşa dahil olmamalılar. Afgan ordusunun çatışmak istemediği bir savaşta ABD askerleri savaşmamalı. Birliklerimizden bir başka ülkenin iç savaşında sonsuza kadar savaşmalarını isteyemem."

TALİBAN LUNAPARKTA 

Kabil Havalimanı dışında ise, başkent Pazartesi sabahı olağanüstü bir güne uyandı. Tüm kontrol noktaları ve sokaklarda eli silahlı Taliban militanları vardı, polis araçlarıyla şehirde devriye gezdiler.

Öğleden sonra bir lunaparkta çekilen görüntüler hayli ilginçti. Lunaparka el koyan Taliban üyeleri, çarpışan arabalara binip eğlendi ve söz konusu kayıt sosyal medyada hızla yayıldı.

Bugün Afganistan'daki devlet memurları ve askerleri de kapsayan genel af ilan eden Taliban ise, ülke tarihinde daha önce tanık olunmayan bir yeniliğe imza attı.

Taliban'ın medya ekibinden Mevlevi Abdulhak Hamid, yerel televizyon kanalı ToloNews'e çıkıp bir kadın spikere röportaj verdi. Behesti Arkand'ın yaptığı söyleşi büyük ses getirdi.

Associated Press (AP) haber ajansı ise, bu sabah Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nda dalgalanmaya devam eden Afganistan bayrağının fotoğrafını servis etti. Taliban, şimdiye kadar ele geçirdiği her kente kendi bayrağını dikti.

TAHLİYE OPERASYONU YENİDEN BAŞLADI 

Taliban vahşetinden kaçıp Kabil Havalimanı'na yığılan Afganlar uçaklara binmek için umutsuzca çırpınırken, askıya alınan tahliye uçuşları güvenliğin sağlanmasıyla Salı gecesinden itibaren yeniden başladı.

Pazartesi günü havalimanına ulaşmak isteyenler duvarlara tırmanıp içeri girmeyi denedi, içerideki pistte ise bir ABD askeri kargo uçağının kanadına tutunan onlarca kişinin yer aldığı video kaydı bütün dünyada şok etkisi yarattı.

Havalanan uçaklardan düşüp hayatını kaybedenler oldu, uluslararası haber ajansları havalimanını koruyan ABD askerlerinin ateş açtığını ve 'son dakika' koduyla duyurdu. Eşi benzeri olmayan kaosta onlarca insan öldü ve yaralandı.

Dünyanın saniye saniye izlediği Kabil Havalimanı'ndaki kaos, uydu görüntülerine de yansıdı. Uydu görüntüleri sağlayan Maxar Technologies adlı şirket, havalimanı ve çevresindeki kalabalığı aktardı.

Maxar'ın Twitter üzerinden paylaştığı karelerde, pistlerin kenarında bekleyen binlerce kişi, uçakların etrafındaki kalabalık ve ABD ordusuna ait zırhlı araçlar net şekilde görüldü.

UÇAK İÇİNDEN ÇEKİLEN KARE 

Pazartesi akşam saatlerinde ise yeni bir fotoğraf yayınlandı. ABD'ye ait C-17 kargo uçağı 150 kişi taşıması için tasarlanmıştı ve büyükelçilik personelini tahliye etmesi planlanıyordu.

Ancak havalimanında canhıraş bir şekilde bekleyen kalabalık da uçağa alındı ve C-17 tam 640 kişiyle havalandı. Afgan göçmenlerin Teksas veya Wisconsin'e götürüldüğünü Pentagon doğruladı.

ABD lideri Joe Biden, ayrıca ülkeye gelecek Afgan mülteciler için 500 milyon dolarlık yardım fonu ayrıldığını duyurdu. Söz konusu miktar, paranın uluslararası kuruluşlar ve hayır kurumlarının yanı sıra devlet kurumları aracılığıyla kullanılabilecek.

İngiltere ise Taliban'dan kaçan Afganların İngiltere'ye yerleştirilmesi ile ilgili bir plan açıklamaya hazırlanıyor. Başbakanlık ofisi, başta kadınlar ve kız çocukları olmak üzere ülkede en zor koşulda olanların plana dahil edileceğini açıkladı.

Ankara'nın Taliban dahil tüm taraflarla diyalog içinde olduğunu aktaran Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, ""Şu ana kadar Taliban'ın verdiği mesajları olumlu karşıladığımızı söylemek isteriz. Afganistan'ın ekonomik kalkınmasını, istikrarını, barışını, huzurunu desteklemeye devam edeceğiz" dedi.

RUSYA'DAN TALİBAN'A ÖVGÜLER 

Taliban döneminin resmen başlamasıyla diğer ülkelerin Afganistan politikasının ne olacağı da merak ediliyor. Birkaç ay önce Taliban liderini Pekin'de ağırlayan Çin, örgüte yeşil ışık yakan ilk büyük güç oldu.

Kabil Büyükelçiliği'ni açık tutan bir diğer ülke Rusya ise, Taliban yönetimini tanımak için acele etmeyeceğini açıklasa da hâla terör örgütü listesinde tuttuğu Taliban'a övgüler yağdırdı.

Rusya'nın Kabil Büyükelçisi Dmitriy Jirnov, Taliban'ın ilk 24 saatte Kabil'i daha güvenli hale getirdiğini belirtip örgütün Rus diplomatları koruma sözü verdiğini hatırlattı:

"Şehirde her şey sakinleşti. Kabil'de şu anda Taleban yönetimindeki durum Eşref Gani yönetiminden daha iyi. Rejim dün kağıttan bir ev gibi düştü. Bir düzensizlik hissi, bir güç boşluğu vardı ve yağmacılar sokağa çıktı."

Rusya lideri Vladimir Putin'in Afganistan özel temsilcisi Zamir Kabulov ise, "Son yedi yıldır Taliban'la temasta olmamız boşuna değil. Bu gücün tam anlamıyla iktidara gelmese de önünde sonunda Afganistan'ın geleceğinde öncü bir rol oynayacağını gördük" ifadesini kullandı.

830 MİLYAR DOLAR ÇÖPE GİTTİ

AP haber ajansı, ABD'nin çekilmeden önce Afgan ordu birliklerinin eğitimi için 830 milyar dolardan fazla para harcadığını ve tüm çabaların bir hafta içinde çöktüğünü bildirdi.

Peştunlar, Tacikler, Hazaralar, Aymaklar (Aimaq), Türkmenler, Özbekler, Kırgızlar ve Beluçilerin de aralarında bulunduğu birçok etnik grubun yaşadığı Afganistan'da, 20 ile 40 arası farklı dil ve lehçe konuşuluyor.

On yıllardır çalkantının dinmediği Afganistan'daki kırılmanın başladığı olay, 1979 yılının son günlerinde başlayan Sovyetler Birliği işgali oldu. ABD'nin direnişçilere destek verdiği 10 yıl süren işgal sırasında çok sayıda ülkeden 100 bini aşkın kişi Afganistan'a giderek Sovyetler Birliği'ne karşı savaştı.

Sovyetlerin 1989'da Afganistan'dan çekilmesinin ardından bu kez iç savaşa savrulan ülkede, Cumhurbaşkanı Muhammed Necibullah'ın 1992'de devrilmesiyle Afgan nüfusunun yarısını oluşturan Peştun grupların Kabil'deki hakimiyeti de sarsıldı.

İç savaş sürerken kurulan Taliban, farklı grupların desteğini aldı ve 27 Eylül 1996'da Kabil'e girerek iktidarı ele geçirdi. Böylece Afganistan'da, ABD liderliğindeki NATO birliklerinin 2001'deki saldırısına kadar devam edecek dönem başlamış oldu.

ABD, 11 Eylül 2001 saldırılarından Afganistan'da üslenmiş El Kaide ve lideri Usame Bin Ladin'i sorumlu tuttu. Afganistan'ı yöneten Taliban'dan El Kaide üslerini kapatmasını ve liderlerini ABD'ye teslim etmesini istedi. Taliban reddetti.

7 Ekim 2001'de Amerikan ve İngiliz uçaklarının Taliban ve El Kaide hedeflerine hava saldırısıyla Afganistan'da yeni bir savaş başladı. Afganistan'ı bu kez işgal eden ABD'ydi. Washington'ın 20 yıllık savaşı, Taliban'la masaya oturulması ve çekilme kararı alınmasıyla bitti.