76 yıl sonra büyük değişiklik!

BDP Van Milletvekili Nazmi Gür, Davutoğlu'na yönelttiği yazılı soru önergesinde, sınırda İran askerlerince Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına karşı işlenen öldürme ve yaralama olayları ile Türkiye - İran sınırında bu konuda alınan tedbirlerin neler olduğunu sordu. Davutoğlu, Gür'ün önergesini şöyle yanıtladı.

YÜKSEK HUDUT KOMİSYONU 2014 YILINDA TOPLANACAK

"Türkiye-İran hudut bölgesindeki hudut olaylarına ilişkin olarak İran makamlarıyla yapılan temaslar, 14 Mart 1937 tarihli Hudut Mıntıkasının Emniyetine ve Mezkur Mıntıkada Çıkan Hadise ve İhtilafların Tesviyesine Ait Mukavelename'nin hükümlerine göre yürütülmektedir. Bu bağlamda, 560 km uzunluğundaki hudut hattının her iki yakasındaki 50'şer km genişlikteki bölgeler hudut bölgesi olarak tanımlanmıştır. Bölgede çıkan hudut olayları iki ülkenin birinci ve ikinci derece hudut makamlarınca takip edilmektedir. Çözüme kavuşturulamayan hudut olayları ise iki ülkenin temsilcilerinden oluşan Yüksek Hudut Komisyonuna (YHK) havale edilmektedir. Anılan Komisyon'a Bakanlığım yetkilileri eşbaşkanlık etmektedir. Komisyon son olarak 2012 yılında Tahran'da toplanmıştır. Bir sonraki toplantının 2014 yılında yapılması planlanmaktadır.

ÖLÜM VE YARALAMANIN EN FAZLA YAŞANDIĞI BÖLGE

Türkiye-İran hududu, ülkemizin ölüm ve yaralanma ile sonuçlanan hudut olaylarının en fazla yaşandığı bölgedir. Bunun temel nedenleri, bölgenin engebeli ve denetimi güç coğrafi yapısı, hududun iki yanında akaryakıt başta olmak üzere kaçakçılığa konu mallardaki fiyat farkına bağlı faaliyetler ve terör eylemleridir. Buna ilave olarak, hudut güvenliği ve kaçakçılıkla mücadele kapsamında İran Güvenlik Güçlerine tanınan yetkiler (yasak bölgede hudut ihlalinin somutlaşması durumunda güvenlik güçlerinin ateş açma yetkisinin doğması) ölüm ve yaralanma olaylarını artırmaktadır.

KAÇAKÇILIK NEDENİYLE HUDUT OLAYLARINDA ARTIŞ YAŞANDI

Türkiye-İran hudut bölgesindeki hudut olaylarında 2007 yılında artış yaşanmıştır. Sözkonusu artışın temel nedeni kaçakçılıktır. İran makamlarıyla işbirliği halinde alınan önlemler sayesinde izleyen yıllarda hudut olaylarında önemli düşüşler yaşanmıştır. Anılan bölgede, İran vatandaşları ile üçüncü ülke vatandaşlarına ilişkin ölüm ve yaralanmayla sonuçlanan hudut olayları da yaşanmaktadır.

ANLAŞMA İÇİN MÜZAKERE SÜRECİ DEVAM EDİYOR

Türkiye-İran hudut olaylarının takibinde başvurulan 1937 Hudut Anlaşması hudut olaylarının görüşülme usullerine ilişkin bir istişare mekanizması sunmakla birlikte, tarafların hudut olaylarına bağlı tazminat taleplerinin hayata geçirilmesi için somut bir mekanizma öngörmemektedir. Anlaşmanın çağımızın ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde tadil edilmesi önerimiz 2003 yılında İran makamlarına iletilmişti. İran tarafının Anlaşmanın tadili önerimize olumlu bakması üzerine, yeni bir anlaşma taslağı hazırlanarak 2008 yılında İran tarafına iletilmiştir. Müzakere süreci devam etmektedir. Önceliğimiz yasadışı göçle mücadele ve hudut olaylarının takibi konusunda daha etkin işbirliği mekanizmalarının geliştirilmesidir.

ELEKTRONİK GÖZETLEME VE ALGILAMA SİSTEMİ

Türkiye-İran hudut bölgesindeki hudut olaylarının azaltılması için ilgili makamlarımızca alınan tedbirler şöyledir:

Yüksek Hudut Komisyonunun son iki toplantısında, iki ülke hudut birliklerinin görevlerini icra ederken, hudut bölgesinde yaşayan vatandaşlara zarar verilmemesi yönünde azami gayretin sarf edilmesi, hudut bölgesindeki vatandaşların her iki ülkenin mevzuatı ile hudut hattı ve yasak bölgenin sınırları konularında bilgilendirilmesi, yasadışı faaliyetler ve kaçakçılıkla mücadele için kullanılan güzergahların kontrol altına alınması, karşılıklı gözetleme kuleleri, hudut karakolları inşa edilmesi, hudut hattında elektronik gözetleme ve algılama sistemleri ile gözetleme imkanlarının arttırılması, iki ülke hudut makamları arasında bilgi paylaşımının arttırılması ve hızlandırılması, hudut makamları arasındaki periyodik görüşmelerin sürdürülmesi gibi önleyici mahiyette birçok konuda mutabakata varılmıştır. Nitekim, alınan önlemler sayesinde hudut olaylarında önemli düşüşler yaşanmıştır. Türkiye-İran hudut hattında vatandaşların yasal yollardan hudut geçişlerini kolaylaştırmak maksadıyla geçmişte mevcut olan 2 kara hudut kapısına (Gürbulak ve Esendere) ilaveten Van bölgesinde 2011 yılında Kapıköy kara hudut kapısı açılmıştır. Ayrıca, Türkiye-İran hududunun kuzeyinde Dilucu-Makü bölgesinde yeni bir kara hudut kapısı açılması için girişimlerimiz sürdürülmektedir. Buna ilave olarak, Gümrük ve Ticaret Bakanlığımızın bu kapıların fiziki altyapısının modernizasyonu yönündeki çalışmaları devam etmektedir."